بَرْزَخْ عالَم دربین عالم و قیامت میباشد که از آن به قیامت صغری، عالَم قبر، عالَم نمونه و خاطر منفصل نیز تعبیر و تفسیر میگردد. پس از مرگ و طلاق روح از تن دنیوی، آدم به برزخ ورود می یابد که اولین مرحله از آن، سؤال قبر میباشد که به اطمینان گروهی از متفکران، خطاب به تن مثالی میباشد و به اعتقاد و باور گروهی دیگر، خطاب به تن دنیوی مو جود در قبر خاکی مسجد غدیر بلوار معلم مشهد میباشد.
مبنی بر آموزههای اسلامی، این عالَم برای هر دو دسته مؤمن و غیرمؤمن وجود داراست؛ با این تفاوت که برای مؤمنان، فردوس و برای کافران، دوزخ وجهنم مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد.
در برزخ، قابلیت تکامل و تنزّل بوسیله رفتارهای از روی اراده، از مردم آدمها - به استثنای کودک ها - سلب میگردد اگرچه این قابلیت و امکان به وسیله اثر ها اعمالی که سابقا در عالم ایفا دادهایم، مسجد بابا غدیر مشهد وجود داراست.
درباره وجود شفاعت در برزخ نیز در میان پژوهشگران اختلاف لحاظ میباشد: گروهی منطقه شفاعت را اعم از قیامت و برزخ میدانند؛ و گروهی نیز آن را منحصربهفرد به قیامت مسجد بابا قدرت مشهد می دانند.
مضمونشناسی
برزخ به معنای حائل و مسافت در میان دو چیز میباشد[۱] و در اصطلاح مسافت در میان جهان تا تحریک شدن در روز قیامت میباشد که از مرگ و قبض روح آدمی شروع میگردد تا برپایی قیامت ادامه داراست.[۲]فقیه نمونه واسطهای فی مابین فقیه عقل و فقیه ماده میباشد که به دلیل رهایی از ماده شبیه دانا عقل بوده و مجرد میباشد و از جهت صورتها و اندازهها و رنگها شبیه فقیه ماده و نمونه آن می باشد از اینرو برزخ و حائل بين دو فقید میباشد و از همین روی تجرد آن را تَجرُّدِ برزخی مثالی میگویند. [۳][یادداشت ۱]
کلمه برزخ در قرآن مهربان، سه توشه تکرار گردیده[۴] ولی صرفا در آیه۱۰۰ سوره مومنون به معنای اصطلاحی به عمل رفته میباشد[۵]. درین آیه، پروردگار بعداز ذکر نابجا بودن درخواست بعضا اشخاص که هنگامرویا رویی با مرگ، خواستار رجوع و برگشت به عالم میشوند، اعلام مینماید که اینان تا روز قیامت در برزخ به راز خواهند بُرد.[۶]
در احادیث واژۀ برزخ به معنای مرحله واسطه عالم و آخرت بهعمل رفته میباشد؛ چنانکه در حدیثی از امام راستگو(ع) بعد از ذکر این مقاله که همۀ شیعهها (حقیقی و واقعی) در آخرت با شفاعت فرستاده(ص) و اوصیائش وارد پردیس می شوند، آمده میباشد: واللهِ اَتَخَوّفُ علیکم فیالبرزخ (ترجمه: قسم و سوگند به خداوند بر شما در برزخ می هراسم) . آنگاه در جواب راوی که دربارۀ برزخ پرسید، فرمود: القبرُ منذُ حین موته الی یوم القیامة (ترجمه: (برزخ) به عبارتی قبر میباشد از هنگام مرگ تا روز قیامت.) [۷]
سازه بر آنچه در بقیه احادیث آمده، هدف از قبر، باغی از گلشنهای پردیس (برزخی) یا این که گودالی از چالههای دوزخ و جهنم (برزخی) میباشد؛[۸] [یادداشت ۲]خیر همین قبر خاکی که بدن آدمی در آن آرمیده میباشد.[۱۰]
در احادیث آمده «کسی که بمیرد، قیامت وی برپا می شود»؛[۱۱] و به همین جهت، عالَم برزخ را «قیامت صغری» نیز مینامند.[۱۲] همینطور، به دلیل شباهتش به قیامت، آن را عالَم نمونه نیز نامیدهاند.[۱۳] همینطور به دلیل این که برزخ همانند قبر، درپیِ معاش جهان میباشد، به فقیه برزخ، «دانا قبر» و «فقیه خیال و خاطر» نیز بیان شده میباشد.[۱۴][یادداشت ۳]
معاش در برزخ
بشر با مرگ وارد فقیه برزخ گردیده و حیات برزخی وی شروع می گردد. زیست در دانا برزخ خصوصیتها و پروسه خاص خویش را داراست.
تن برزخی
نوشته ی علمیٔ اساسی: تن برزخی
روح آدم بعداز مرگ و رخنه تن دنیوی، با تن برزخی به معاش خویش در سرای دیگر ادامه میدهد.[۱۶] درباره چیستی تن برزخی اختلاف گردیدهاست:[۱۷] گروهی معتقدند که تن برزخی، تن مجرد از ماده میباشد که صورت و شمایلی شبیه با تن دنیوی داراست و به همین جهت، به آن تن مثالی گفته میگردد؛[۱۸] ولی گروهی نیز معتقدند که تن برزخی، همین تن دنیوی در قبر میباشد که گزینه سؤال قرار می گیرد و از اجر و عذاب برزخی بهره مند میگردد.[۱۹]
سؤال قبر
نوشتهی علمیٔ اساسی: سؤال قبر
پرسش قبر را اولین مرحله از فرایند حیات برزخی می دانند که در شب نخستین قبر، از هر انسانی دربارۀ اعتقادات و اعمالش سؤال میگردد.[۲۰] در اینکه سؤال و پاسخ، از همین تن دنیوی در قبر شکل میگیرد یا این که تن مثالی، دو لحاظ وجود داراست. [۲۱]
فشار قبر
نوشتهی علمیٔ اساسی: عذاب قبر
از تک تک احادیث به کارگیری می گردد که فشار قبر محصور به کفار و مشرکین وجود ندارد و حتی مؤمن نیز بسته به تعلقات دنیایی[۲۲] و گناهانِ بخشیده نشده، مبتلا فشار قبر می شود تا از این شیوه تمیز گردیده و راهیِ پردیس برزخی خواهد شد. ابو بصیر می گوید: به امام راست گو(ع) گفتم: آیا احدی میباشد که از فشار قبر نجات پیدا نماید؟ فرمود: حمایت به آفریدگار می بریم از فشار قبر. چقدر اندک می باشند اشخاصی که از فشار قبر نجات پیدا مینمایند.[۲۳]
پردیس و دوزخ وجهنم برزخی
در برزخ، هر که به سود اعمالی که در عالم اجرا داده میرسد و در فیض، گروهی بهشتی و گروهی جهنمی میشوند.[۲۴]
یکیاز دلایلی که برای ثابت پردیس برزخی طرح گردیده، این آیه از سوره نحل میباشد که فرشتگان زمانی روح مؤمنان را قبض مینمایند، به آنها میگویند: «خدا قوت باد، به (جایزه) آنچه ایفا میدادید به پردیس درآیید».[۲۵] همینطور، در سوره آل عمران آمده که شهیدان زنده و خوشحال میباشند و نزد پروردگارشان روزی داده می گردند.[۲۶] به اعتقاد پژوهشگران از شیعه و سنی، این نشانهها نشانگر این حقیقت میباشد که مومنان و شهیدان پس از مرگ و پیش از قیامت، زندهاند و در فردوس برزخی حضور دارا هستند و از نعمتهای الهی منفعتمند میباشند.[۲۷]
درباره دوزخ و جهنم برزخی نیز در سوره نساء آمده که هنگامی فرشتگان روح ظالمان را قبض مینمایند، با آن ها مذاکره کرده و به آنها میگویند: جایگاهتان دوزخ وجهنم میباشد.[۲۸] به اعتقاد پژوهشگران، این مذاکره دلالت دارااست بر این که ظالمان پس از مرگ و پیش از قیامت، زنده میباشند و به دوزخ و جهنم وارد میگردند.[۲۹]
همینطور، به عذاب فرعونیان در سوره غافر[۳۰] برهان گردیده که پس از مرگ، آفریدگار عذاب فرعونیان را در دو مرحله انجام مینماید: یک کدام از پیش از قیامت (هر صبح و شام در برزخ) و دیگری پس از قیامت.[۳۱]
[یادداشت ۴]
در احادیث نیز بارها به فردوس و دوزخ وجهنم برزخی تصریح شدهاست.[۳۲] [یادداشت ۵] امام علی (ع) در یکیاز خطبههایش در باره برزخ اینگونه میگوید: آيا هیچیک از خویشان را برسد که دفع مرگ نمایند آيا روضه گران با فریاد و ناله خویش گرهى از این فعالیت توانند گشود در حالى که، آدمى گروگانِ محلّه مردگان میباشد و فقط در تنگناى گور خفته میباشد. حشرات و گزندگان، پوست تنش را بر دریدهاند و آن پیكرى که تا چندى پیش زنده و شاداب بود، اینک پوسیده گردیده و وزش بادها نشانش را برانداخته و دستِ رویدادهاِ دوران خاکِ وی بر باد داده. آرى، بدنهاى جدید و لطیف، دگرگون گشته و آن استخوانهاى نیرومند پوسیده گردیده و جانها در گرو توشهِ گرانِ گناهان گرفتار ماندهاند. آن خبرهاى غیبى، که شنیده بودند، به اعتقاد و باور چشماند. از وی نمىخواهند که بر انجام نیک خویش بیفزایند و راهى براى گذشتن از لغزشها و خطاهایشان نمییابند.[۳۳]
راهنمای کامل آشنایی با مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد، خدمات و نقش آن در توسعه فرهنگی محله