فضیلت ها حضرت فاطمه(س) صفات و خصوصیتهای فاطمه، دختر رسول اکرم(ص)، که بنابر اطمینان شیعهها، در آیهها قرآن و احادیث به آن ها اشاره شدهاست. او جزو اصحاب کساء و اهلبیت(ع) میباشد و همگی فضیلت ها مشترک در بین آنان، دربرگیرنده حضرت زهرا(س) نیز مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می شود.
به اعتقاد و باور شیعه ها، آیاتی همانند آیه پاک سازی و آیه مودت و احادیثی مانند حدیث ثقلین، سفینه و نگهبانی، بیان کنده فضائلی همانند طهارت، وجوب محبت، همسنگ قرآن بودن، کشتی نجات و دفاع بودن برای اصحاب کساء و اهلبیت(ع) میباشد. سوره کوثر نیز به نه کثیر بودنِ فاطمه و استمرار نسل رسول اشاره آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد داراست.
برخی دیگر از فضیلت ها حضرت فاطمه(ع) که در روایات نام بردهاند، عبارتند از برگزیدگان بانوی فقید، پاره بدن فرستاده(ص)، اولیه وارد شونده به فردوس، همحرف با ملائکه، الگوی امام مهدی(عج)، و رده شفاعت.
گروهی از عالمان شیعه همانند علامه امینی با استناد به برخی از احادیث دالِّ بر فضیلت ها فاطمه(س)، او را بعداز پیامبر معبود(ص) و امام علی(ع)، بلندتر از تمامی پیامبران(ع)، امامان و فرشتگان رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد دانستهاند.
عالمان شیعه و اهلسنت کتابهای مستقلی درباره فضیلت ها و مناقب حضرت زهرا(س) نگاشتهاند؛ برای مثال «مناقب فاطمة الزهراء و وُلْدِها»، نوشته طبری امامی، «فاطمه زهرا(س)» تاثیر علامه امینی، «فضائل فاطمة الزهراء از دید دیگرافراد» نوشته ناصر مکارم شیرازی، «فضائل فاطمة الزهراء» نوشته قاضی نیشابوری و «اَلثُّغورُ الباسِمة فی مَناقبِ السیدة الفاطمة» نوشته شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد جلالالدین سیوطی.
منزلت و التفات
فضیلت ها یا این که مناقب فاطمه، اشاره به خصوصیتها و صفات نیک و نیکو حضرت فاطمه(س) میباشد.[۱] فاطمه(س) (۵ بعثت[۲] - ۱۱ق)، دختر نبی اکرم(ص) و خدیجه کبری(س)، همسر امام علی(ع) و مامان امام حسن(ع) و امام حسین(ع)، امام دوم و سوم شیعه ها میباشد.
وی یک کدام از پنجبدن آلعبا (اصحاب کساء)[۳] و یکی مصادیق اهلبیت(ع)[۴] و چهارده معصوم(ع)[۵] میباشد. به اطمینان عالمان شیعه، فاطمه(س) معصوم و مصون از گناه و نادرست میباشد.[۶] روضه خوان موثر[۷] و علامه مجلسی،[۸] عصمت و طهارت اورا گزینه اجماع دانستهاند.
در پارهای از منابع روایی شیعه[۹] و اهلسنت،[۱۰] بابی به ذکر فضیلت ها و مناقب حضرت فاطمه(س) تخصیص داده گردیده و اشعار فراوانی نیز درباره فضیلت ها و مناقب فاطمه(س) سروده گردیده است.[۱۱]
برای حضرت فاطمه(س) اسمها و القاب زیادی مانند فاطمه، صدیقه، طاهره، زکیه، راضیه، مرضیه و زهرا مذکور[۱۲] و آورده شده که هر نام به یکی فضیلت ها و مقامات فاطمه(س) اشاره داراست.[۱۳]
فضیلت ها قرآنی
نبی اکرم(ص):
«ابْنَتِي فَاطِمَةُ فَإِنَّهَا سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ هِيَ بَضْعَةٌ مِنِّي وَ هِيَ نُورُ عَيْنِي وَ هِيَ ثَمَرَةُ فُؤَادِي وَ هِيَ رُوحِيَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيَّ وَ هِيَ الْحَوْرَاءُ الْإِنْسِيَّة»
دخترم فاطمه، سرور بانوان فقیه از اولین تا واپسین میباشد، وی پاره بدن اینجانب، نوروفروغ دو چشمانم، میوه قلب و روح اینجانب میباشد؛ وی حوراء انسیه میباشد.»[۱۴]
فضیلت ها قرآنی، مواقعی از فضیلت ها حضرت زهرا(س) میباشد که بهیقین شیعهها منشأ قرآنی داراست و اشاره به آیاتی میباشد که بر فضیلت و منقبت او دلالت مینمایند.[۱۵] بعضا از این فضیلت ها عبارتند از:
عصمت و پاکی براساس آیه پاک سازی: بنابر احادیث شیعه[۱۶] و اهلسنت،[۱۷] مصداق اهلبیت(ع) در آیه پاک سازی که به عزم پروردگار بر طهارت اهلبیت(ع) از رجس و زشتی اشاره داراست، اصحاب کساء میباشند و حضرت زهرا(س) یک کدام از آن ها میباشد. گروهی از علمای شیعه برای ثابت پاکی حضرت فاطمه(س) بدین آیه استناد کردهاند.[۱۸]
فقط زن برگزیده در ماجرای مباهله: بر محور نگرش مفسران شیعه[۱۹] و اهلسنت،[۲۰] آیه مباهله در ماجرای مباهله فرستاده(ص) با مسیحیان نجران، در حق اصحاب کساء نازل گردیده و خواسته از «نساءنا» در آن آیه، حضرت زهرا(س) میباشد. طبرسی، تالیف کننده تعبیر و تفسیر مجمع البیان، دراین باره ادعای اجماع کرده و آیه مباهله را عامل برتری حضرت فاطمه(س) بر کل زنان دانسته میباشد.[۲۱] جارالله زمخشری، از پژوهشگران اهلسنت، نیز آیه مباهله را کار کشتهترین عامل بر فضیلت و برتری اصحاب کساء دانسته میباشد.[۲۲][یادداشت ۱]
مصداق نیکوکاران در آیه اطعام: مبنی بر آیه اطعام، نیکوکاران افرادیاند که با آنکه خودشان به طعام نیاز دارا هستند آن را بهخیال و خاطر پروردگار به مسکین، یتیم و اسیر می دهند.[۲۳] بنابر احادیث، این آیه درباره عفو امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) نازل شد.[۲۴] طبق روایات، علی(ع) و فاطمه(س) بهخیال و خاطر شفای حسنین(ع) سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خویش گرسنه بودند، غذای خویش را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.[۲۵]
وجوب محبت در آیه مودت: در آیه مودت، مزد رسالت فرستاده(ص) «مودت قربی» گفته شده میباشد. بهگفته مکارم شیرازی، مفسر قرآن، مودت قربی از نگاه مجموع مفسران شیعه، محبت به اهلبیت رسول(ص) میباشد[۲۶] و بر شالوده منابع روایی شیعه[۲۷] و اهلسنت[۲۸] از رسول(ص) گفته شده که خواسته از القربی، علی، فاطمه، حسن و حسین میباشند. بهگفته فخر رازی، از عالمان اهلسنت در قرن ششم قمری، آیه مودت دلالت بر وجوب محبت و تعظیم علی و فاطمه و حسنین دارااست.[۲۹]
استمرار نسل رسول بهواسطه فاطمه (فاطمه مصداق کوثر): یک کدام از تفسیرهای کوثر (بهمعنای نه فراوان) در سوره کوثر، کثرت نسل و ذریه نبی(ص) میباشد که با واسطه حضرت فاطمه(س) بوده میباشد.[۳۰] بنابه گفته ناصر مکارم شیرازی در تعبیروتفسیر مثال، بخش اعظمی از علمای شیعه یکی پرنورترین مصداقهای کوثر را حضرت فاطمه(س) دانستهاند.[۳۱]
از مصداقهای ودیعه الهی: بر محور برخی احادیث، فاطمه(س) در کنار چهارده معصوم(ع)، یکیاز مصداقهای ودیعت الهی در آیه ودیعه میباشد که افقها و زمین و کوهها از تایید آن سرباز زدهاند.[۳۲]
از مصادیق عبارات الهی: مبنی بر احادیث، حضرت زهرا(ع) از مصداقهای «عبارات الهی» در آیه توبه میباشد که حضرت بشر(ع) بعد از اخراج از فردوس، با توسل به آن لغت ها، توبه کرد و پروردگار توبه اورا عهده دار شد.[۳۳]
شاخه درخت تمیز: در آیه ۲۴ سوره ابراهیم، واژه و کلمه طیبه به شجره طیبه (درخت تمیز) تشبیه گردیده که اصل آن در زمین و شاخههای آن بر فراز اسمان میباشد. مبنی بر بعضی احادیث، آن درخت منزه فرستاده(ص) میباشد، علی(ع) شاخهٔ مهم، فاطمه شاخهٔ فرعی، و ائمه میوههای آن میباشند.[۳۴]
مصداق مشکات در آیه روشنایی: مطابق آیه نور و روشنایی، نوروروشنایی آفریدگار به چراغدانی تشبیه گردیده است که چراغی در آن میباشد و آن لامپ در حبابی روشن مانند ستارهای درخشنده قرار گرفته و با روغنی از درخت زیتون افروخته گردیده است.[۳۵] در بعضی احادیث، فاطمه(س) چراغدان و ستارهای براق در بین زنان دانا دانسته گردیده است.[۳۶]
مصداق شب قدر: در بعضا احادیث آمده میباشد که فاطمه مصداق شب قدر در آیه اولیه سوره قدر و آیه سوم سوره دخان میباشد[۳۷] و کسی که اورا بدون نقص بشناسد، شب قدر را شعور نموده است.[۳۸] یکیاز مواقعی[یادداشت ۲] که در تشبیه فاطمه(س) به شب قدر اورده شده این میباشد که همان گونه که واقعیت شب قدر جز برای رسول(ص) و اولیاء الهی ناشناخته میباشد، فاطمه(س) را نیز کسی جز نبی و امامان(ع) نشناخته و به مقامات و کمالاتش دست نخواهند یافت.[۳۹]
محمدحسین غروی اصفهانی
لیله قدر اولیا، نوروفروغ نهار اصفیا
صبح جمال وی طلوع از آسمان علا نماید
بضعه سید آدم، ام ائمه غرر
که می باشد جز وی که همسری با شَه «لافتی» نماید
وحی و نُبوتش نَسَب، جود و فُتُوَّتش حَسَب
داستانای از مروتش سوره هل اتی نماید[۴۰]
حسن حسنزاده آملی
امام درست گو آن قرآن ناطق
یک کدام از تعبیروتفسیر همانند صبح راستگو
بفرموده میباشد و بشنو ای دل با خبر
که لیله فاطمه میباشد و قدر الله
چو عرفانش بحق شوید نتیجه ها
به درک شب قدرید نائل
نزول یازده قرآن ناطق
در آن یک لیلة القدر میباشد درستگو
چنانکه روز رمزی از ظهور میباشد
ظهور میباشد هر کجا مصباح نور و روشنایی میباشد
شب قدر اندر این نشاه نمودی
بود از لیلة القدر افزایشی
چو ظلی روز اینجا روز ها را میباشد
که یومالله یوم القدر اینجا میباشد
مر انسانی که باشد کون جامع
شب قدر میباشد و یومالله واقع[۴۱]
نقش مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی