(ع)، صحابی رسول(ص) و از راویان حدیث غدیر و حدیث ثَقَلین میباشد. به گفته تاریخنگاران، معراج فرستاده از منزل امهانی شروع شد. بعد از فتح مکه نیز رسول(ص) عده ای که در منزل امهانی پناهنده گردیده بودند را اعطا کرد. بعضی مورخان، مسلمان شدن امهانی را بعداز فتح مکه دانستهاند؛ البته بر اساس روایتی که حکم کننده نعمان مغربی از نبی(ص) نقل کرده وی همواره یکتاپرست بوده میباشد. وی همینطور از راویان اختلاف حضرت فاطمه(س) و ابوبکر در ماجرای فدک میباشد. فرزند امهانی، جَعدَة بن هُبَیرَه کارگزار امام علی(ع) در خراسان بوده مسجد غدیر بلوار معلم مشهد میباشد.
معرفی ، امهانی دختر ابوطالب و فاطمه بنت اسد و خواهر امام علی(ع) میباشد.[۱] از ابنعباس گفته شده که فرستاده اکرم(ص) اورا اُمِّهانی خطاب نموده است.[۲] اسم وی فاخِته و به گفته برخی جُمانه و هند بوده میباشد.[۳]به نقل از، ابنعبدالبر از صحابهنگاران اهلسنت، امهانی بعداز فتح مکه، اسلام آورده میباشد؛[۴] ولی بر طبق روایتی در کتاب گستردن الاخبار، حکم دهنده نعمان از نبی(ص) اورده شده، وی همواره یکتاپرست بوده مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد.[۵]
هانی، قدمت، یوسف و جَعدَه، فرزندان امهانی میباشند.[۶] همسر وی، هُبَيْرَة بن ابیوهب از افرادی بود که نبی(ص) را آزار میبخشید.[۷]به نقل از ابنسعد در کتاب الطبقات الکبری، نبی(ص) در شب معراج در منزل امهانی اقامت داشت و بعد از رجوع و برگشت از معراج نیز به منزل امهانی رفته میباشد.[۸] همینطور در لیلةالمبیت فرستاده(ص) تا سَحَر در منزل امهانی اقامت داشته و از آنجا مهاجرت به طرف مدینه را شروع نموده است.[۹][منبع بهتری نیاز میباشد] ابنهشام در السیرة النبویه، به عفو وبخشش دو نفر از مشرکان بوسیله نبی(ص)، در روز فتح مکه، که در منزل امهانی پناهنده گردیده بودند، اشاره مسجد بابا غدیر مشهد نموده است.[۱۰]
در روایتی از نبی(ص)، امهانی از شایسته ترین زنان[۱۱] و اهل فردوس[۱۲] معرفی شدهاست. یکیاز درهای مسجدالحرام نیز به اسم باب امهانی بوده میباشد؛[۱۳] اما این باب در توسعه و گسترش اولیه زمانه سعودی (۱۳۶۹-۱۳۷۵ق.) برداشته مسجد بابا قدرت مشهد شد.[۱۴]
خواستگاری فرستاده از امهانی
به نقل از ابنسعد در کتاب «الطبقات الکبری»، نبی(ص) دو توشه از امهانی خواستگاری کرد؛ توشه اولیه پیش از ازدواجش با هبیره بود و توشه دوم بعداز فتح مکه که امهانی اسلام آورد و اسلام دربین وی و هبیره طلاق انداخت.[۱۵] به نقل از ابنسعد، امهانی هر دو توشه درخواست نبی را نپذیرفت. وی توشه اولیه سازه به مناسبات قوم و قبیلهای، با هبیره وصلت کرد و توشه دوم علاوه بر اظهار عشقاش به نبی برای اینکه به آن حضرت آزاری نرسانند، درخواست اورا رد کرد.[۱۶] با این اکنون، در کتاب رجال بَرْقی، امهانی از همسران نبی(ص) معرفی شدهاست.[۱۷]
بعضی تاریخنگاران معتقدند هبیره شوهر امهانی، بعداز فتح مکه به نجران گریزو فرار کرد و در آنجا در حالا کُفر درگذشت.[۱۸] برخی نیز گفتهاند هبیره در نبرد خندق مورد قتل واقع شده میباشد.[۱۹]
امهانی در حکومت امام علی(ع)
روضه خوان اثرگذار در کتاب الجَمَل طومارای از امام علی(ع) به امهانی آورده که در آن به رخدادهای مبارزه جَمَل و سرنوشت طَلْحه و زُبیر اشاره شدهاست.[۲۰] همینطور وی در الاختصاص داستانی از عکس العمل امام علی(ع) با امهانی در به کار گیری از بیتالمال بیان مینماید که موجب حزن امهانی میگردد و امام علی(ع) این واکنش را ناشی از دقت به برقراری عدل و داد می داند.[۲۱] جَعدَه فرزند امهانی، کارگزار امام علی(ع) در خراسان بود و در مبارزه صِفَّین نیز در سپاه امام حضور داشته میباشد.[۲۲]
رده رجالی امهانی
احادیث زیادی در منابع شیعه و اهلسنت از امهانی نقل شدهاست. بعضی، تعداد آنان را ۱۱۲ حدیث گفتهاند.[۲۳] قُندوزی در یَنابیع المَوَدّه، امهانی را از راویان حدیث ثقلین دانسته میباشد.[۲۴] همینطور اورا از حاضران در حَجّةالوداع و راویان حادثه غدیر دانستهاند.[۲۵] امهانی از راویان اختلاف فاطمه(س) دختر رسول(ص) و ابوبکر در ماجرای فدک نیز بوده میباشد.[۲۶]
زیر نویس
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰؛ خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰؛ خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۹۶۳.
حکم کننده نعمان، تفصیل الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۶۶و۱۶۷.
کراجکی، کنزالفوائد، ۱۴۱۰ق، ص۲۰۶.
ابنهشام، السیرة النبویة، بیروت، ج۲، ص۴۱۱.
محمدی ریشهری، موسوعة الامام الحسین(ع)، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۳۳۱.
محمدی ریشهری، موسوعة الامام الحسین(ع)، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۳۳۲؛ حکم کننده نعمان، گستردن الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۲۰.
خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۴.
تاریخ عمارة و اسماء ابواب المسجد الحرام، مکه مکرمه، ص۱۱۴.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۲۰.
برقی، رجال برقی،۱۴۳۰ق، ص۳۷۸.
ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۱۹۶۳.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱۰، ص۲۴۲.
روحانی موثر، الجمل، ۱۴۱۳ق، ص۳۹۷.
روحانی موثر، الاختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۱۵۱.
حکم دهنده نعمان، گستردن الاخبار، ۱۴۱۴ق. ج۳، ص۲۴۴.
غروی نائینی، محدثات شیعه، ۱۳۷۵ش، ص۳۳۹.
قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۲۳.
سید بن طاووس، الطرائف، ۱۴۰۰، ص۱۴۰و ۱۴۱؛ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۸.
بلاذری، فتوح البلدان، ۱۹۵۶م، ج۱، ص۳۵-۳۶.
منابع
ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
ابنهشام، عبدالملک بن هشام، السیرة النبویة، بیروت، دارالمعرفة، بیتا.
امینی، عبدالحسین، الغدیر، قم، راس الغدیر للدراسات الاسلامیة، ۱۴۱۶ق.
برقی، احمد بن محمد، رجال برقی، قم، مؤسسة الامام الصادق(ع)، ۱۴۳۰ق.
بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، قاهره، مکتبة النهضة المصریة، ۱۹۵۶م.
تاریخ عمارة و اسماء ابواب المسجد الحرام، مکه مکرمه، جامعة امالقری-راس ابخاث الحج، بیتا.
خرگوشی نیشابوری، عبدالملک بن محمد، مناحل الشفا و مناهل الصفا بتحقیق کتاب شرف المصطفی، مکه، دارالبشائر الاسلامیة، ۱۴۲۴ق.
سید بن طاووس، علی بن موسی، الطرائف فی معرفة مذهب الطوائف، قم، خیام، ۱۴۰۰ق.
روضه خوان اثر گذار، محمد بن محمد، الجمل و النصرة لسید العترة فی الحرب البصرة، قم، کنگره روحانی اثرگذار، ۱۴۱۳ق.
راهنمای کامل آشنایی با مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد، خدمات و نقش آن در توسعه فرهنگی محله