زمانه بنیامیه
معاویه
ضحاک با معاویه ارتباط نیکی داشت در صدر حکومت معاویه، مدیر محافظان امنیتی معاویه بود[۹] وی پیش از نزاع صفین به وسیله معاویه، حکم کننده جزیره شد ولی صاحب و مالک اشتر به امر امام علی(ع) شهر جزیره، بنا شده در شمال عراق را فتح کرد و ضحاک را از آن کشور خارج مسجد غدیر بلوار معلم مشهد راند.
[۱۰] معاویه آن گاه ضحاک را برای ناامن کردن و غارت بخش ها ذیل حاکمیت امام علی(ع) ارسال کرد که حضرت علی(ع) با اعزام حجر بن عدی کندی به یار چهارهزار نیرو ضحاک را باخت اعطا کرد.[۱۱]ضحاک در پیکار صفین تحت عنوان یک کدام از فرماندهان ارشد لشکر معاویه حضور داشته میباشد.[۱۲] امام علی ضحاکبنقیس را در قنوت نماز صبح لعن کردند.[۱۳] معاویه پس از شهیدشدن امام علی عازم عراق شد و ضحاکبنقیس را جانشین خویش در دمشق مسجد غدیر فلاحی مشهد گذاشت
[۱۴] معاویه در سال ۵۳ هجری پس از مرگ زیادبن ابیه، ضحاک بنقیس را حکم کننده کوفه نمود.[۱۵]وی به تقاضای معاویه در سال ۵۹ هجری عمل خویش را در باب دریافت بیعت برای معاویه مسجد بابا غدیر مشهد استارت کرد.[۱۶]
یزیدبنمعاویه
هنگامی معاویه دارفانی را وداع گفت یزید در شام عدم وجود ضحاک طومارای برای یزید نوشت و مرگ بابا را به وی تسلیت اظهارکرد و حاکمت یزید را میمون دانست.[۱۷] ضحاک لاشه معاویه را تشییع کرد و پس از نماز ظهر عموم توده شدند وبا امامت ضحاک بر لاشه معاویه نما مسجد بابا قدرت مشهد خوانده شد.[۱۸]
معاویهبنیزید
بعداز مرگ یزید جمعای بیعت با ضحاک را مطرح کردند و اسم وی در کنارابن زبیر،خالد بن ولید و مروان بن حکم قرار گرفت.[۱۹] در روزگار حکومت معاویة بن یزید امامت عموم شام را به ذمه داشت و بعداز مرگ معاویه تا پیش از تعیین جانشین زمام کارها را بدست گرفت.[۲۰]
مروانبنحکم
بعداز مرگ مشکوک معاویة بن یزید، در گزینش خلیفه اختلاف پدیدآمد.[۲۱]معاویه دوم با ابنزبیر نجنگید، عموم شام عبدالله بن زبیر را خونخواه عثمان میدانستند و از این جهت که جد مادری ابنزبیر ابوبکر میباشد نسبت به خلافت وی عشق و علاقهمند بودند.[۲۲] همین مساله سبب شد ضحاکبنقیس مخفیانه عموم را به سمت عبداللهبنزبیر دعوت نماید.[۲۳]در شام اختلاف در بین دو قوم قیس وکلب در بیعت با بنی امیه صورت گرفت.ا[۲۴]بعداز دورانها کشمکش ضحاکبنقیس با عبداللهبن زبیر بیعت کرد و خلیفه اورا تحت عنوان والی دمشق منصوب نمود.[۲۵]وی برای پشتیبانی از آل زبیر لشکری ساخت و عموم را به بیعت با زبیران تشویق نمود.[۲۶] برای حکومت بنیامیه مروانبنحکم را تحت عنوان خلیفه معرفی کردند.[۲۷] عبیداللهبنزیاد که بقاء خویش را در خوشخدمتی به مروان میرویت کرد با طرح نقشهای خویش را به ضحاکبنقیس مجاورت نمود و به وی بیان کرد:ّ«تو سید و والا قریش ھستی. صحیح وجود ندارد خود را ذیل دستور آل زبیر درآوری. در حالتی که تو خلافت را قبول کنی اینجانب قریش را برایت کفایت خواھم نمود»[۲۸]
وفات
عبیداللهبنزیاد از ضحاکبنقیس تقاضا کرد، لشکرش را از دمشق بیرون نماید و درانتظار نیروهای کمکی که با وی بیعت کردهاند بماند.[۲۹]ضحاک با لشکرش در حیطه مرج راهبط ساکن شد وقریب به سیهزار مرد جنگی مهیا نمود.[۳۰] مروان با تشکیل لشکری به تعداد سیزدههزار نفر به نبرد ضحاک آمد.[۳۱] جنگی دربین دو لشکر به دوران بیست روز درگرفت،[۳۲]عبیداللهبنزیاد با نقشه قبل قضیه صلح مطرح کرد لشکریان مروان به راحتی در داخل لشکر ضحاک قرار گرفتند و شبانه به لشکر ضحاک شبیخون زدند آنها را ناکامی دادند.[۳۳] ضحاک بوسیله شخصی از لشکر مروانیان به اسم زمحهبنعبدالله[۳۴]در نصفه ذیحجه ۶۴، در محلی به اسم مَرج راھِط کشته شد.[۳۵]
پانویس
قرطبی، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۲ق،ج۲، ص۷۴
قرطبی، الاستیعاب،۱۴۱۲ق، ج۲، ص۷۴۷
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق،ج۱۱، ص۴۶.
ابن کثیر، البدایة و النهایة،۱۹۸۸م، ج۸، ص۲۴۳.
ابن حجر عسقلانی، الإصابة،۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۵۸.
ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق،۱۴۱۵ق، ج ۲۴، ص۲۸۰.
ابناعثم، کتاب الفتوح، ۳۱۴ق، ج۱، ص۲۴۵.
ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق،۱۴۱۵ق، ج۲۴، ص۲۸۰.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۱۵۹.
ابناعثم، کتاب الفتوح،۱۴۱۱ق، ج۲، ص۴۹۳.
دینوری، امامت و سیاست، ۱۳۸۰ش، ص۱۳۹.
طبری، تاریخ طبری،۱۳۶۵ش، ج۴، ص۷.
طبری، تاریخ طبری، ۱۳۶۵ش،ج۴، ص۵۲.
ابناعثم، کتاب الفتوح،۱۴۱۱ق، ج ۴، ص۲۸۶.
زمانه بنیامیه
معاویه
ضحاک با معاویه ارتباط نیکی داشت در صدر حکومت معاویه، مدیر محافظان امنیتی معاویه بود[۹] وی پیش از نزاع صفین به وسیله معاویه، حکم کننده جزیره شد ولی صاحب و مالک اشتر به امر امام علی(ع) شهر جزیره، بنا شده در شمال عراق را فتح کرد و ضحاک را از آن کشور خارج مسجد غدیر بلوار معلم مشهد راند.
[۱۰] معاویه آن گاه ضحاک را برای ناامن کردن و غارت بخش ها ذیل حاکمیت امام علی(ع) ارسال کرد که حضرت علی(ع) با اعزام حجر بن عدی کندی به یار چهارهزار نیرو ضحاک را باخت اعطا کرد.[۱۱]ضحاک در پیکار صفین تحت عنوان یک کدام از فرماندهان ارشد لشکر معاویه حضور داشته میباشد.[۱۲] امام علی ضحاکبنقیس را در قنوت نماز صبح لعن کردند.[۱۳] معاویه پس از شهیدشدن امام علی عازم عراق شد و ضحاکبنقیس را جانشین خویش در دمشق مسجد غدیر فلاحی مشهد گذاشت
[۱۴] معاویه در سال ۵۳ هجری پس از مرگ زیادبن ابیه، ضحاک بنقیس را حکم کننده کوفه نمود.[۱۵]وی به تقاضای معاویه در سال ۵۹ هجری عمل خویش را در باب دریافت بیعت برای معاویه مسجد بابا غدیر مشهد استارت کرد.[۱۶]
یزیدبنمعاویه
هنگامی معاویه دارفانی را وداع گفت یزید در شام عدم وجود ضحاک طومارای برای یزید نوشت و مرگ بابا را به وی تسلیت اظهارکرد و حاکمت یزید را میمون دانست.[۱۷] ضحاک لاشه معاویه را تشییع کرد و پس از نماز ظهر عموم توده شدند وبا امامت ضحاک بر لاشه معاویه نما مسجد بابا قدرت مشهد خوانده شد.[۱۸]
معاویهبنیزید
بعداز مرگ یزید جمعای بیعت با ضحاک را مطرح کردند و اسم وی در کنارابن زبیر،خالد بن ولید و مروان بن حکم قرار گرفت.[۱۹] در روزگار حکومت معاویة بن یزید امامت عموم شام را به ذمه داشت و بعداز مرگ معاویه تا پیش از تعیین جانشین زمام کارها را بدست گرفت.[۲۰]
مروانبنحکم
بعداز مرگ مشکوک معاویة بن یزید، در گزینش خلیفه اختلاف پدیدآمد.[۲۱]معاویه دوم با ابنزبیر نجنگید، عموم شام عبدالله بن زبیر را خونخواه عثمان میدانستند و از این جهت که جد مادری ابنزبیر ابوبکر میباشد نسبت به خلافت وی عشق و علاقهمند بودند.[۲۲] همین مساله سبب شد ضحاکبنقیس مخفیانه عموم را به سمت عبداللهبنزبیر دعوت نماید.[۲۳]در شام اختلاف در بین دو قوم قیس وکلب در بیعت با بنی امیه صورت گرفت.ا[۲۴]بعداز دورانها کشمکش ضحاکبنقیس با عبداللهبن زبیر بیعت کرد و خلیفه اورا تحت عنوان والی دمشق منصوب نمود.[۲۵]وی برای پشتیبانی از آل زبیر لشکری ساخت و عموم را به بیعت با زبیران تشویق نمود.[۲۶] برای حکومت بنیامیه مروانبنحکم را تحت عنوان خلیفه معرفی کردند.[۲۷] عبیداللهبنزیاد که بقاء خویش را در خوشخدمتی به مروان میرویت کرد با طرح نقشهای خویش را به ضحاکبنقیس مجاورت نمود و به وی بیان کرد:ّ«تو سید و والا قریش ھستی. صحیح وجود ندارد خود را ذیل دستور آل زبیر درآوری. در حالتی که تو خلافت را قبول کنی اینجانب قریش را برایت کفایت خواھم نمود»[۲۸]
وفات
عبیداللهبنزیاد از ضحاکبنقیس تقاضا کرد، لشکرش را از دمشق بیرون نماید و درانتظار نیروهای کمکی که با وی بیعت کردهاند بماند.[۲۹]ضحاک با لشکرش در حیطه مرج راهبط ساکن شد وقریب به سیهزار مرد جنگی مهیا نمود.[۳۰] مروان با تشکیل لشکری به تعداد سیزدههزار نفر به نبرد ضحاک آمد.[۳۱] جنگی دربین دو لشکر به دوران بیست روز درگرفت،[۳۲]عبیداللهبنزیاد با نقشه قبل قضیه صلح مطرح کرد لشکریان مروان به راحتی در داخل لشکر ضحاک قرار گرفتند و شبانه به لشکر ضحاک شبیخون زدند آنها را ناکامی دادند.[۳۳] ضحاک بوسیله شخصی از لشکر مروانیان به اسم زمحهبنعبدالله[۳۴]در نصفه ذیحجه ۶۴، در محلی به اسم مَرج راھِط کشته شد.[۳۵]
پانویس
قرطبی، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۲ق،ج۲، ص۷۴
قرطبی، الاستیعاب،۱۴۱۲ق، ج۲، ص۷۴۷
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق،ج۱۱، ص۴۶.
ابن کثیر، البدایة و النهایة،۱۹۸۸م، ج۸، ص۲۴۳.
ابن حجر عسقلانی، الإصابة،۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۵۸.
ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق،۱۴۱۵ق، ج ۲۴، ص۲۸۰.
ابناعثم، کتاب الفتوح، ۳۱۴ق، ج۱، ص۲۴۵.
ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق،۱۴۱۵ق، ج۲۴، ص۲۸۰.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۱۵۹.
ابناعثم، کتاب الفتوح،۱۴۱۱ق، ج۲، ص۴۹۳.
دینوری، امامت و سیاست، ۱۳۸۰ش، ص۱۳۹.
طبری، تاریخ طبری،۱۳۶۵ش، ج۴، ص۷.
طبری، تاریخ طبری، ۱۳۶۵ش،ج۴، ص۵۲.
ابناعثم، کتاب الفتوح،۱۴۱۱ق، ج ۴، ص۲۸۶.
راهنمای کامل آشنایی با مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد، خدمات و نقش آن در توسعه فرهنگی محله