دارای شهرت به فرمان روا فقیرالله (حدود ۱۰۷۰-۱۱۵۴ق)، از شاعران شیعی اهل پاکستان در قرن دوازدهم قمری. از اثرها پر اسم و رسم او سه مثنوی سر و نیاز یا این که هیر و رانجها، انبان معرفت، ابجد تامل و یکسری قصیده و غزل میباشد که جمعاً با تیتر کلیات آفرین، در دو نصیب توده گردیدهاست. وی در اشعارش از نبی اسلام(ص)، ائمه(ع) و شهدای کربلا با احترام حافظه کرده و غزلهایی در حمد آنها و ترجیعبندی درباره شهیدشدن امام حسن(ع) و امام حسین(ع) سروده میباشد. او از صائب تأثیر پذیرفته و خویش بر شاعرانی زیرا قاضی لاهوری تأثیر گذارده مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
اسم و نسب ، آفرین از بستگان جویه و قوم شیعی گوجر در لاهور بود.[۱] تذکرهنویسان از تاریخ ولادت آفرین خاطر نکردهاند، البته با اعتنا به اینکه حکم کننده لاهوری طلبه و همشهری آفرین، سن اورا هشتاد و چندین سال و تاریخ وفاتش را ۱۱۵۴ نوشته میباشد[۲]، میقدرت اظهار کرد ولادت وی ۱۰۷۴ یا این که اندکی پیشتر بوده آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۳]
آقا گران قدر تهرانی در الذریعة و معلم تبریزی در ریحانة الادب، اورا با اسم فرمان روا فقیرالله از بزرگان زرتشتی لاهور دانستهاند که اسلام آورده و در سال ۱۱۴۳ یا این که ۱۱۵۳ق درگذشته میباشد.[۴] برخی معتقدند آقابزرگ و صاحب و مالک ریحانة الادب اورا با آفرین دیگری خلط کردهاند. چون آن دو آنچه را که سامی در قاموس الاعلام نوشته[۵]، عیناً ترجمه کردهاند و سامی سوای مأخذ و منبع اورا از اکابر مجوسان لاهور دانسته که اسلام آورده میباشد. همینطور بیان دو تاریخ وفات را شاهدی بر این خلط گرفتهاند.[۶] آفتاب رای لکهنوی از دو شعر سرا دیگر به اسمهای شمس الدین و میرزا زینالعابدین اصفهانی با تخلص آفرین حافظه نموده است.[۷] در صبح باغ نیز از آفرین الله آبادی حافظه رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیدهاست.
[۸] آقابزرگ از دیوان وی به «دیوان آفرین الله آبادی» خاطر مینماید کهاین نیز خویش می تواند شاهد دیگری بر این خلط باشد.[۹] معاشطومار ، آفرین در لاهور زاده شد[۱۰] و در محله بخاری این شهر سکونت داشت.[۱۱] حکم دهنده لاهوری، از دیدار آفرین در خردسالی با ناصر علی سرهندی(۱۰۴۸-۱۱۰۸) خاطر مینماید.[۱۲] در ۲۰ سالگی با یکی شاگردان صائب به اسم حاجی فریدون متخلص به قدیمی دیدار مینماید و در مجلس حفظه الله خان به شعرخوانی میپردازد وی با اکثر اوقات ادبای بعدازظهر راجع به بود خان آروز از طومارهای وی خاطر شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد مینماید.[۱۳]
وی در نوجوانی، به شعر فارسی عشق و علاقه بسیار یافت و از سرودههای شاعران تعالی این گویش بسیار نگهداری کرد. ابعاد به درس دادن مثنوی مولوی پرداخت. البته مفهوم ها و درنگهای نو، فراوان داراست.[۱۴]
آفرین در ۱۱۵۴ق درگذشت و در منزلاش مدفون شد، قاضی لاهوری قطعۀ وفاتش را «رفت نقاد معنا از فقیه» سروده میباشد.[۱۵]
آفرین معاش درویشانهای داشت، وی با مأموران محلی مغولان که بر هندوستان حکمرانی میکردند، شناخت داشت. از همنشینی با حکام خودداری میکرد، چنانکه عبدالصمد خان بارها خواهان دیدار وی گردیده بود، البته آفرین نمیعهده دار شد، تا سرنوشت به سماجت این دیدار رویداد عبدالصمد خان و فرزندش زکریا خان در بزرگداشت آفرین کوشیدند و یک روپیه مقرری روزمره آفرین انتخاب شد.[۱۶] سلوک درویشانه، کاربرد معنی ها عرفانی در اشعار و حافظه کردن از پیر چشت در غزلی رغبت آفرین را به تصوف نشانه میدهد.[۱۷] او با اینکه طبعی صوفیانه داشت، البته به هیچ یک از سلسلههای صوفیان وابسته عدم وجود.
آفرین لاهوری در مجالس ادبی که در صحن مسجد وزیر خان لاهور برگزار میشد کمپانی می کرد و به خیال منزلت والایش در بالا میجلسه[۱۸]، تذکره نویسان در حکایاتی که بیانکننده شعردانی و حدت ذهن آفرین میباشد به مطلوب خوانی و جواب گویی وی به ایرادات شعری اشاره مینمایند.[۱۹] واله داغستانی[۲۰] در ۱۱۴۷ و آزاد بلگرامی[۲۱] در سالهای ۱۱۴۳ و ۱۱۴۷ در لاهور با وی دیدار کردهاند
مجموعه اشعار: اولیه مجلد از کلیات آفرین لاهوری در ۱۹۶۷م به اهتمام غلام ربانی عزیر، در انتشارات پنجابی ادبی آکادمی لاهور به چاپ رسید، این دیوان دارنده ۸۶۹ غزل، ۱۴ رباعی، ۱۳ ضمانت از صائب، طالب آملی، امیرخسرو دهلوی، سعدی، فغانی، نظیری، حافظ و فصیحی هروی در بخشی غیروابسته از سایر غزلها، یک مخمس، مخلوط سد در مدح حضرت پیامبر(ص)، ترجیع سد در شهیدشدن امام حسن و امام حسین، مستزاد، دو ماده تاریخ و قطعهای در وفات یکی بزرگان آیین با تاریخ ۱۱۵۱ق میباشد. مجلد دوم دارنده ۳۸ قصیده و سه مثنوی هیر و رانجها، انبان معرفت و ابجد تفکر میباشد، که تا سال ۱۳۹۰ش به چاپ نرسیده میباشد[۲۴]، ذبیح الله صفا ورژنای از دیوان آفرین را با تاریخ تحریر ۱۱۴۷ق در کتابخانه موزه بریتانیا مشاهده کرده که بیش تر از ۴۰،۰۰۰ بیت داشته میباشد[۲۵]، ولی واله داغستانی دیوان آفرین را حدود ده، دوازده هزار بیت[۲۶]، و حکم کننده لاهوری پنج، شش هزار بیت[۲۷] نوشتهاند. در فهرست مشترک ورژنهای خطی پاکستان، چهار ورژن از این دیوان معرفی گردیده که ورژنای فارغ از شروع و اعمال دارنده ۷،۳۰۰ بیت میباشد.[۲۸][۲۹] آقابزرگ تهرانی «دیوان آفرین الله آبادی» که اشعاری به فارسی در آن گرد آمده، را از اثرها وی معرفی مینماید.[۳۰] احتمالا اینجا خلطی انجام شده میباشد.
مثنوی ابجد اندیشه: منظومهای عرفانی میباشد که در بحر خفیف مخبون سروده گردیده است آفرین ابتدا آن به حمد اورنگ زیب میپردازد، ابجد تامل دارنده نصیبهای مناجات، مدح پروردگار، وصف فرستاده(ص)، مدح اورنگ زیب، ظهور انسان، طاقت، تکیه، هوا و هوس، رضا، حکایت ابراهیم ادهم، عشق و علاقه و حکایت دراین مفهوم و خاتمة الکتاب میباشد. دو ورژن از ابجد اندیشه در کتابخانه موزه کراچی(N.M 1963-262) و ثروت نصیب(ش ۳۷۶۸) وجود دارااست.[۳۱]
مثنوی مهتاب و کتان (جان و دل)؛ ماجرا عاشقانه شاهزادهای به اسم دل و دختری به اسم جان میباشد و در بحر هزج مسدس محذوف سروده شدهاست، ورژنای نیمهتمام از این مثنوی در دانش کده پنجاب، دسته آذر(ش o7309) نگهدری میگردد.[۳۲]
مثنوی هیر و رانجها: ماجرا علاقه رانجها به دختری به اسم هیر میباشد که از افسانههای قدیمی هندی به شمار میرود. آفرین این مثنوی را پیرامون ۲۱۳۲ بیت و در بحر متقارب مثمن محذوف سروده میباشد، آزاد بلگرامی در اولیه دیدار خویش در ۱۱۴۳ق با آفرین اورا مشغول سرودن این مثنوی چشم میباشد، این منظومه به فرخ سیر (۱۱۲۵- ۱۱۳۱) پیشکش گردیده است و دو توشه در امرتسر (۱۳۱۹ق) و کراچی (۱۹۵۷) به چاپ رسیده میباشد.
انبان معرفت: این مثنوی در بحر رمل مسدس مخبون محذوفی[۳۳] و در زمانه بهادرشاه سروده شدهاست[۳۴] و تا کنون ورژنای از آن معرفی نشده میباشد.
دارای شهرت به فرمان روا فقیرالله (حدود ۱۰۷۰-۱۱۵۴ق)، از شاعران شیعی اهل پاکستان در قرن دوازدهم قمری. از اثرها پر اسم و رسم او سه مثنوی سر و نیاز یا این که هیر و رانجها، انبان معرفت، ابجد تامل و یکسری قصیده و غزل میباشد که جمعاً با تیتر کلیات آفرین، در دو نصیب توده گردیدهاست. وی در اشعارش از نبی اسلام(ص)، ائمه(ع) و شهدای کربلا با احترام حافظه کرده و غزلهایی در حمد آنها و ترجیعبندی درباره شهیدشدن امام حسن(ع) و امام حسین(ع) سروده میباشد. او از صائب تأثیر پذیرفته و خویش بر شاعرانی زیرا قاضی لاهوری تأثیر گذارده مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
اسم و نسب ، آفرین از بستگان جویه و قوم شیعی گوجر در لاهور بود.[۱] تذکرهنویسان از تاریخ ولادت آفرین خاطر نکردهاند، البته با اعتنا به اینکه حکم کننده لاهوری طلبه و همشهری آفرین، سن اورا هشتاد و چندین سال و تاریخ وفاتش را ۱۱۵۴ نوشته میباشد[۲]، میقدرت اظهار کرد ولادت وی ۱۰۷۴ یا این که اندکی پیشتر بوده آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۳]
آقا گران قدر تهرانی در الذریعة و معلم تبریزی در ریحانة الادب، اورا با اسم فرمان روا فقیرالله از بزرگان زرتشتی لاهور دانستهاند که اسلام آورده و در سال ۱۱۴۳ یا این که ۱۱۵۳ق درگذشته میباشد.[۴] برخی معتقدند آقابزرگ و صاحب و مالک ریحانة الادب اورا با آفرین دیگری خلط کردهاند. چون آن دو آنچه را که سامی در قاموس الاعلام نوشته[۵]، عیناً ترجمه کردهاند و سامی سوای مأخذ و منبع اورا از اکابر مجوسان لاهور دانسته که اسلام آورده میباشد. همینطور بیان دو تاریخ وفات را شاهدی بر این خلط گرفتهاند.[۶] آفتاب رای لکهنوی از دو شعر سرا دیگر به اسمهای شمس الدین و میرزا زینالعابدین اصفهانی با تخلص آفرین حافظه نموده است.[۷] در صبح باغ نیز از آفرین الله آبادی حافظه رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیدهاست.
[۸] آقابزرگ از دیوان وی به «دیوان آفرین الله آبادی» خاطر مینماید کهاین نیز خویش می تواند شاهد دیگری بر این خلط باشد.[۹] معاشطومار ، آفرین در لاهور زاده شد[۱۰] و در محله بخاری این شهر سکونت داشت.[۱۱] حکم دهنده لاهوری، از دیدار آفرین در خردسالی با ناصر علی سرهندی(۱۰۴۸-۱۱۰۸) خاطر مینماید.[۱۲] در ۲۰ سالگی با یکی شاگردان صائب به اسم حاجی فریدون متخلص به قدیمی دیدار مینماید و در مجلس حفظه الله خان به شعرخوانی میپردازد وی با اکثر اوقات ادبای بعدازظهر راجع به بود خان آروز از طومارهای وی خاطر شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد مینماید.[۱۳]
وی در نوجوانی، به شعر فارسی عشق و علاقه بسیار یافت و از سرودههای شاعران تعالی این گویش بسیار نگهداری کرد. ابعاد به درس دادن مثنوی مولوی پرداخت. البته مفهوم ها و درنگهای نو، فراوان داراست.[۱۴]
آفرین در ۱۱۵۴ق درگذشت و در منزلاش مدفون شد، قاضی لاهوری قطعۀ وفاتش را «رفت نقاد معنا از فقیه» سروده میباشد.[۱۵]
آفرین معاش درویشانهای داشت، وی با مأموران محلی مغولان که بر هندوستان حکمرانی میکردند، شناخت داشت. از همنشینی با حکام خودداری میکرد، چنانکه عبدالصمد خان بارها خواهان دیدار وی گردیده بود، البته آفرین نمیعهده دار شد، تا سرنوشت به سماجت این دیدار رویداد عبدالصمد خان و فرزندش زکریا خان در بزرگداشت آفرین کوشیدند و یک روپیه مقرری روزمره آفرین انتخاب شد.[۱۶] سلوک درویشانه، کاربرد معنی ها عرفانی در اشعار و حافظه کردن از پیر چشت در غزلی رغبت آفرین را به تصوف نشانه میدهد.[۱۷] او با اینکه طبعی صوفیانه داشت، البته به هیچ یک از سلسلههای صوفیان وابسته عدم وجود.
آفرین لاهوری در مجالس ادبی که در صحن مسجد وزیر خان لاهور برگزار میشد کمپانی می کرد و به خیال منزلت والایش در بالا میجلسه[۱۸]، تذکره نویسان در حکایاتی که بیانکننده شعردانی و حدت ذهن آفرین میباشد به مطلوب خوانی و جواب گویی وی به ایرادات شعری اشاره مینمایند.[۱۹] واله داغستانی[۲۰] در ۱۱۴۷ و آزاد بلگرامی[۲۱] در سالهای ۱۱۴۳ و ۱۱۴۷ در لاهور با وی دیدار کردهاند
مجموعه اشعار: اولیه مجلد از کلیات آفرین لاهوری در ۱۹۶۷م به اهتمام غلام ربانی عزیر، در انتشارات پنجابی ادبی آکادمی لاهور به چاپ رسید، این دیوان دارنده ۸۶۹ غزل، ۱۴ رباعی، ۱۳ ضمانت از صائب، طالب آملی، امیرخسرو دهلوی، سعدی، فغانی، نظیری، حافظ و فصیحی هروی در بخشی غیروابسته از سایر غزلها، یک مخمس، مخلوط سد در مدح حضرت پیامبر(ص)، ترجیع سد در شهیدشدن امام حسن و امام حسین، مستزاد، دو ماده تاریخ و قطعهای در وفات یکی بزرگان آیین با تاریخ ۱۱۵۱ق میباشد. مجلد دوم دارنده ۳۸ قصیده و سه مثنوی هیر و رانجها، انبان معرفت و ابجد تفکر میباشد، که تا سال ۱۳۹۰ش به چاپ نرسیده میباشد[۲۴]، ذبیح الله صفا ورژنای از دیوان آفرین را با تاریخ تحریر ۱۱۴۷ق در کتابخانه موزه بریتانیا مشاهده کرده که بیش تر از ۴۰،۰۰۰ بیت داشته میباشد[۲۵]، ولی واله داغستانی دیوان آفرین را حدود ده، دوازده هزار بیت[۲۶]، و حکم کننده لاهوری پنج، شش هزار بیت[۲۷] نوشتهاند. در فهرست مشترک ورژنهای خطی پاکستان، چهار ورژن از این دیوان معرفی گردیده که ورژنای فارغ از شروع و اعمال دارنده ۷،۳۰۰ بیت میباشد.[۲۸][۲۹] آقابزرگ تهرانی «دیوان آفرین الله آبادی» که اشعاری به فارسی در آن گرد آمده، را از اثرها وی معرفی مینماید.[۳۰] احتمالا اینجا خلطی انجام شده میباشد.
مثنوی ابجد اندیشه: منظومهای عرفانی میباشد که در بحر خفیف مخبون سروده گردیده است آفرین ابتدا آن به حمد اورنگ زیب میپردازد، ابجد تامل دارنده نصیبهای مناجات، مدح پروردگار، وصف فرستاده(ص)، مدح اورنگ زیب، ظهور انسان، طاقت، تکیه، هوا و هوس، رضا، حکایت ابراهیم ادهم، عشق و علاقه و حکایت دراین مفهوم و خاتمة الکتاب میباشد. دو ورژن از ابجد اندیشه در کتابخانه موزه کراچی(N.M 1963-262) و ثروت نصیب(ش ۳۷۶۸) وجود دارااست.[۳۱]
مثنوی مهتاب و کتان (جان و دل)؛ ماجرا عاشقانه شاهزادهای به اسم دل و دختری به اسم جان میباشد و در بحر هزج مسدس محذوف سروده شدهاست، ورژنای نیمهتمام از این مثنوی در دانش کده پنجاب، دسته آذر(ش o7309) نگهدری میگردد.[۳۲]
مثنوی هیر و رانجها: ماجرا علاقه رانجها به دختری به اسم هیر میباشد که از افسانههای قدیمی هندی به شمار میرود. آفرین این مثنوی را پیرامون ۲۱۳۲ بیت و در بحر متقارب مثمن محذوف سروده میباشد، آزاد بلگرامی در اولیه دیدار خویش در ۱۱۴۳ق با آفرین اورا مشغول سرودن این مثنوی چشم میباشد، این منظومه به فرخ سیر (۱۱۲۵- ۱۱۳۱) پیشکش گردیده است و دو توشه در امرتسر (۱۳۱۹ق) و کراچی (۱۹۵۷) به چاپ رسیده میباشد.
انبان معرفت: این مثنوی در بحر رمل مسدس مخبون محذوفی[۳۳] و در زمانه بهادرشاه سروده شدهاست[۳۴] و تا کنون ورژنای از آن معرفی نشده میباشد.
نقش مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی