ارتباط فدک با امامت
حسینعلی منتظری مجتهد شیعه متوفای ۱۳۸۸ش براین اعتقادوباور میباشد که فدک سَمبل امامت و دادن آن به فاطمه برای این بوده میباشد تا منبع درآمدی برای بیت امامت باشد. همینطور رسول آن را به حضرت فاطمه(س) اعطا کرد خیر علی(ع) تا به راحتی نتوانند آن را غصب نمایند.[۲۵] برای ثابت این بینش به روایتی استناد گردیدهاست[۲۶] که مبتنی بر آن هارون عباسی از امام کاظم(ع) خواست تا حدود فدک را انتخاب نماید و امام مرزهای حکومت عباسی[۲۷] و حتی بیشتر از آن را انتخاب کرد. هارون هم خاطرنشان کرد دیگر برای ما چیزی نمیماند.[۲۸] همینطور در روایتی که از اُماَیمن نقل گردیده است فاطمه از نبی(ص) خواست که فدک را به وی ببخشد که در حالتی که در آتی نیاز و احتیاجی داشته باشد به منجر فدک برطرف مسجد غدیر بلوار معلم مشهد خواهد شد.[۲۹]
مصادره فدک و دادخواهی فاطمه
فدک تا مجال وفات فرستاده(ص) در اختیار حضرت فاطمه(س) بود و عده ای تحت عنوان نماینده قانونی، کارگزار و کارمندان در آن فعالیت میکردند.[۳۰] بعد از به خلافت وصال ابوبکر، وی ذکر کرد فدک ملک کسی وجود ندارد؛ ازاینرو آن را به عایدی خلافت مصادره کرد.[۳۱] مالکیت فدک در زمانه قدمت بن خطاب[۳۲] و عثمان[۳۳] نیز به قوم و قبیله نبی(ص) مسجد غدیر فلاحی مشهد بازنگشت.
دادخواهی فاطمه
بعداز تصرف فدک، فاطمه(س) از ابوبکر ان را مطالبه کرد. ابوبکر بیان کرد: از فرستاده(ص) شنیده میباشد که اموالش بعداز وی به مسلمانها می رسد و از وی میراثی نمیماند[۳۴] فاطمه(س) جواب بخشید: «پدرم این ملک را به اینجانب بخشیده مسجد بابا غدیر مشهد میباشد.»
ابوبکر از فاطمه(س) برای ثابت ادعایش شاهد خواست. به نقل بعضی منابع حضرت علی(ع) و امایمن شهید شدن دادند[۳۵] و بنابر برخی دیگر، امایمن و یکیاز موالی فرستاده(ص)[۳۶] و بنابر بعضا دیگر امام علی(ع)، امایمن و حسنین[۳۷] گواه شدند. ابوبکر به عهده گرفت و کاغذی نوشت تا کسی به فدک دستدرازی نکند. وقتی که فاطمه(س) از مجلس خارج رفت، قدمت بن خطاب نوشته را گرفت و مسجد بابا قدرت مشهد پاره کرد.
[۳۸] اما بنابر بعضی منابع اهلسنت ابوبکر شاهدان فاطمه را نپذیرفت و دو مرد را برای شهید شدن طلبید.[۳۹] ابنابیالحدید معتزلی میگوید: «از ابنفارقی معلم مکتب غربی بغداد پرسیدم آیا فاطمه راست میاعلامکرد؟ ابنفارقی اعلام کرد بله. پرسیدم پس چرا ابوبکر فدک را به وی نداد؟ اظهارکرد در شرایطی که اینگونه میکرد فردا خلافت را برای شوهرش داعیه می کرد و ابوبکر نمیتوانست سخنش را نپذیرد؛ به این دلیل که درباره فدک کلام اورا فارغ از شاهد پذیرفته بود». ابنابیالحدید درپی مینویسد: «ابنفارقی اگرچه به مزاح این کلام را اعلام کرد، حرفش درست بود».[۴۰]
در کتاب الاختصاص، براساس روایتی از امام درستگو(ع)، سقط محسن، در ماجرای اعتراض فاطمه به غصب فدک نام برده میباشد.[۴۱] البته منابع تاریخی، سقطشدن محسن را مرتبط با ماجرای حمله به منزل فاطمه(س) دانستهاند.[۴۲]
جعفر سبحانی درباره انگیزه مصادره فدک:
هراس از اقتدار اقتصادی امام علی(ع) یک کدام از عامل ها مصادره فدک بود، چون امام(ع) کلیه وضعیت رهبری را دارا بود و دانش و زهدو تقوا و سابقه براق و قرابت با نبی(ص) و پیشنهادهای آن حضرت در حقّ وی قابل انکار خلا ازآنجا که در اینگونه قوانینی سلب تجهیزات و موقعیت معنوی امام قابلیت و امکانپذیر وجود ندارد از اینرو، برای تضعیف خویشاوندان فرستاده و شرایط حضرت علی(ع) فدک را از دست صاحب و مالک حقیقی وواقعی آن بیرون ساختند و خویشان رسول(ص) را محتاج دستگاه خویش قرار دادند. این واقعیت از گفتگوی قدمت با خلیفه به روشنی استعمال میگردد. او به ابوبکر اعلامکرد: عموم بندگان عالم میباشند و جز آن هدفی ندارند؛ تو خمس و غنایم را از علی بگیر و فدک را از دست وی خارج آور، که هنگامی عموم دست اورا خالی دیدند اورا رها کرده به تو متمایل می گردند.[۴۳]
ادله ابوبکر بر ارث نگذاشتن انبیا
نوشتهی علمیٔ اساسی: نحن معاشر الانبیاء لا نورث
گزارش گردیدهاست ابوبکر در جوابِ دادخواهی به فاطمه اظهارکرد: «از رسول(ص) شنیدم: ما (انبیا) ارث نمیگذاریم و آنچه از ما باقی می ماند، صدقه میباشد».[۴۴] در مقابل حضرت فاطمه(س) در خطبه فدکیه به آیاتی از قرآن اشاره نمود که به ارث بردن از پیامبران اشاره داراست[۴۵] و این صحبت ابوبکر را مخالف نشانهها قرآن دانست.[۴۶] علمای شیعه گفتهاند این عبارت را غیر از ابوبکر هیچکدام از صحابه نقل نکردهاند.[۴۷]
نقل گردیده است وقتی که عثمان به خلافت رسید، عایشه و حفصه پیش وی رفتند و از وی خواستند آنچه پدرانشان (خلیفه نخستین و دوم) به آنها میدادند، دوباره به آنها بدهد؛ ولی عثمان اظهارکرد به خداوند قسم اینگونه چیزی به شما نمیدهم... آیا شما دو نفر نبودید که نزد پدرتان شهید شدن دادید... پیامبران ارث نمیگذارند. روزی اینگونه شهیدشدن دادید و روزی به جا مانده فرستاده(ص) را درخواست می کنید
ارتباط فدک با امامت
حسینعلی منتظری مجتهد شیعه متوفای ۱۳۸۸ش براین اعتقادوباور میباشد که فدک سَمبل امامت و دادن آن به فاطمه برای این بوده میباشد تا منبع درآمدی برای بیت امامت باشد. همینطور رسول آن را به حضرت فاطمه(س) اعطا کرد خیر علی(ع) تا به راحتی نتوانند آن را غصب نمایند.[۲۵] برای ثابت این بینش به روایتی استناد گردیدهاست[۲۶] که مبتنی بر آن هارون عباسی از امام کاظم(ع) خواست تا حدود فدک را انتخاب نماید و امام مرزهای حکومت عباسی[۲۷] و حتی بیشتر از آن را انتخاب کرد. هارون هم خاطرنشان کرد دیگر برای ما چیزی نمیماند.[۲۸] همینطور در روایتی که از اُماَیمن نقل گردیده است فاطمه از نبی(ص) خواست که فدک را به وی ببخشد که در حالتی که در آتی نیاز و احتیاجی داشته باشد به منجر فدک برطرف مسجد غدیر بلوار معلم مشهد خواهد شد.[۲۹]
مصادره فدک و دادخواهی فاطمه
فدک تا مجال وفات فرستاده(ص) در اختیار حضرت فاطمه(س) بود و عده ای تحت عنوان نماینده قانونی، کارگزار و کارمندان در آن فعالیت میکردند.[۳۰] بعد از به خلافت وصال ابوبکر، وی ذکر کرد فدک ملک کسی وجود ندارد؛ ازاینرو آن را به عایدی خلافت مصادره کرد.[۳۱] مالکیت فدک در زمانه قدمت بن خطاب[۳۲] و عثمان[۳۳] نیز به قوم و قبیله نبی(ص) مسجد غدیر فلاحی مشهد بازنگشت.
دادخواهی فاطمه
بعداز تصرف فدک، فاطمه(س) از ابوبکر ان را مطالبه کرد. ابوبکر بیان کرد: از فرستاده(ص) شنیده میباشد که اموالش بعداز وی به مسلمانها می رسد و از وی میراثی نمیماند[۳۴] فاطمه(س) جواب بخشید: «پدرم این ملک را به اینجانب بخشیده مسجد بابا غدیر مشهد میباشد.»
ابوبکر از فاطمه(س) برای ثابت ادعایش شاهد خواست. به نقل بعضی منابع حضرت علی(ع) و امایمن شهید شدن دادند[۳۵] و بنابر برخی دیگر، امایمن و یکیاز موالی فرستاده(ص)[۳۶] و بنابر بعضا دیگر امام علی(ع)، امایمن و حسنین[۳۷] گواه شدند. ابوبکر به عهده گرفت و کاغذی نوشت تا کسی به فدک دستدرازی نکند. وقتی که فاطمه(س) از مجلس خارج رفت، قدمت بن خطاب نوشته را گرفت و مسجد بابا قدرت مشهد پاره کرد.
[۳۸] اما بنابر بعضی منابع اهلسنت ابوبکر شاهدان فاطمه را نپذیرفت و دو مرد را برای شهید شدن طلبید.[۳۹] ابنابیالحدید معتزلی میگوید: «از ابنفارقی معلم مکتب غربی بغداد پرسیدم آیا فاطمه راست میاعلامکرد؟ ابنفارقی اعلام کرد بله. پرسیدم پس چرا ابوبکر فدک را به وی نداد؟ اظهارکرد در شرایطی که اینگونه میکرد فردا خلافت را برای شوهرش داعیه می کرد و ابوبکر نمیتوانست سخنش را نپذیرد؛ به این دلیل که درباره فدک کلام اورا فارغ از شاهد پذیرفته بود». ابنابیالحدید درپی مینویسد: «ابنفارقی اگرچه به مزاح این کلام را اعلام کرد، حرفش درست بود».[۴۰]
در کتاب الاختصاص، براساس روایتی از امام درستگو(ع)، سقط محسن، در ماجرای اعتراض فاطمه به غصب فدک نام برده میباشد.[۴۱] البته منابع تاریخی، سقطشدن محسن را مرتبط با ماجرای حمله به منزل فاطمه(س) دانستهاند.[۴۲]
جعفر سبحانی درباره انگیزه مصادره فدک:
هراس از اقتدار اقتصادی امام علی(ع) یک کدام از عامل ها مصادره فدک بود، چون امام(ع) کلیه وضعیت رهبری را دارا بود و دانش و زهدو تقوا و سابقه براق و قرابت با نبی(ص) و پیشنهادهای آن حضرت در حقّ وی قابل انکار خلا ازآنجا که در اینگونه قوانینی سلب تجهیزات و موقعیت معنوی امام قابلیت و امکانپذیر وجود ندارد از اینرو، برای تضعیف خویشاوندان فرستاده و شرایط حضرت علی(ع) فدک را از دست صاحب و مالک حقیقی وواقعی آن بیرون ساختند و خویشان رسول(ص) را محتاج دستگاه خویش قرار دادند. این واقعیت از گفتگوی قدمت با خلیفه به روشنی استعمال میگردد. او به ابوبکر اعلامکرد: عموم بندگان عالم میباشند و جز آن هدفی ندارند؛ تو خمس و غنایم را از علی بگیر و فدک را از دست وی خارج آور، که هنگامی عموم دست اورا خالی دیدند اورا رها کرده به تو متمایل می گردند.[۴۳]
ادله ابوبکر بر ارث نگذاشتن انبیا
نوشتهی علمیٔ اساسی: نحن معاشر الانبیاء لا نورث
گزارش گردیدهاست ابوبکر در جوابِ دادخواهی به فاطمه اظهارکرد: «از رسول(ص) شنیدم: ما (انبیا) ارث نمیگذاریم و آنچه از ما باقی می ماند، صدقه میباشد».[۴۴] در مقابل حضرت فاطمه(س) در خطبه فدکیه به آیاتی از قرآن اشاره نمود که به ارث بردن از پیامبران اشاره داراست[۴۵] و این صحبت ابوبکر را مخالف نشانهها قرآن دانست.[۴۶] علمای شیعه گفتهاند این عبارت را غیر از ابوبکر هیچکدام از صحابه نقل نکردهاند.[۴۷]
نقل گردیده است وقتی که عثمان به خلافت رسید، عایشه و حفصه پیش وی رفتند و از وی خواستند آنچه پدرانشان (خلیفه نخستین و دوم) به آنها میدادند، دوباره به آنها بدهد؛ ولی عثمان اظهارکرد به خداوند قسم اینگونه چیزی به شما نمیدهم... آیا شما دو نفر نبودید که نزد پدرتان شهید شدن دادید... پیامبران ارث نمیگذارند. روزی اینگونه شهیدشدن دادید و روزی به جا مانده فرستاده(ص) را درخواست می کنید
نقش مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی