توماس هابز
هابز مثلا کم عده ای میباشد که به موضوع کیفیت ساخت و ساز نظم اجتماعی پرداخته میباشد. وی ساختوساز و بقای جامعه و نظم اجتماعی را مبنی بر مبنا «تفاهم نامه اجتماعی» میداند. به حیث وی، بشر مسجد بابا قدرت مشهد موجودی «خودخواه» میباشد و فقطً عشق و علاقه مند به ارضای امیال شخصی.
هرکس درپی برآوردن نیازهای خویش میباشد. از سوی دیگر، منابعی که برای ارضای همگان کافی باشد، نیست. پس اشخاص بر راز دست رسی به منابع، با هم رقابت می نمایند و بر این پایه، ارتباط ها انسانی بر پایه ی اصل «رقابت» میباشد و اجبار و فریب مؤثرترین وسایل چهت نیل به آرزوها. همگان میتوانند از این وسیله استعمال مسجد بابا غدیر مشهد نمایند. براین اساس، موجبات هیاهو در جامعه آماده میشود. ولی همینطور ارضای امیال شخصی نمی تواند با وجود غوغا در جامعه قابلیت و امکان پذیر باشد; چون دراینصورت، هیچ کس به منظور اش نمیرسد. راهحل آخری آن میباشد که آدم ها با یکدیگر هماوا شوند و یک تفاهم نامه اجتماعی را به وجود آورند. به این روی، در جامعه، یک توان شهریاری مورد نیاز میباشد کهاین توافق به شغل آمده بر رمز تفاهم نامه اجتماعی را حراست نماید.4 به صورت خلاصه، از لحاظ هابز، جامعه پدیده ای غیرطبیعی و یک حزم ساختگی میباشد که بر طبیعت بشر زور گردیده است. در یک واژه، «نظم اجتماعی» نظم بر طبق «جبر» میباشد.
البته ثابت مدعای هابز بسیار ایراد میباشد; زیرا آدم ها هیچ گاه به صورت ا مسجد غدیر فلاحی مشهد زروی میل در کنار هم گردآوری نشده اند تا قراردادی امضا نمایند. می بایست ذکر کرد: این فرایند طبیعتا صورت گرفته میباشد. با سپری شد مجال، بشر ها به عایدی خویش چشم اند که در معاش اجتماعی شرکت کردن داشته باشند و هیچ طراحی برنامه در شغل نبوده میباشد. «در جامعه های وحشی، این طور نبوده که عقلا نشسته باشند و با تفکر و مسجد غدیر بلوار معلم مشهد تفکر به نیازمندی خویش به ضابطه پی برده باشند و آنگاه برای خویش شرایطی جعل کرده باشند، بلکه آداب و رسومی که داشتند منجر می گردیده زد خورد ها و مشاجراتی در آنها پیدا خواهد شد و قهراً همگی ناگزیر می شدند که اموری را رعایت
نمایند تا بهاین وسیله، جامعه خود را از خطر انقراض نگهداری نمایند و زیرا پیدایش آن کارها ـ همانطور که گفتیم ـ مبتنی بر درنگ واندیشه نبوده، مهم مستحکم نداشته و در فیض، همواره دست خوش نقض و ابطال بوده میباشد.»5
ب. آگوست کنت
«وفاق اجتماعی» یکیاز مفاهیم مهم مدرسه «کارکردگرایی ساختاری» میباشد که در پندار های آگوست کنت می بایست آن را ریشه یابی کرد. اصولاً کنت درپی جواب به موضوع «چالش» در جامعه فرانسه بود که راهکار آن را در پوسته معنا «وفاق اجتماعی» می مشاهده کرد.
کنت درپی سنّت پرستان فرانسه بود و آنانرا بسیار می ستود. به باور سنّت پرستان، «جامعه ای که با پیوندهای اشتراک اخلاقی همبسته نشده باشد، جز گردآوری ای از اشخاص منقطع وجود ندارد. از نگاه کنت، هر کوششی در جهت مبتنی ساختن معاش اجتماعی بر قراردادهای دربین اشخاص و یا این که مرمت جامعه بر اساس حقوق و دستمزد طبیعی شخصی، یا این که از گستاخی مایه میگیرد یا این که از دیوانگی یا این که از هر دو.»6
عبارت سابق الذکر به صراحت، لحاظ افرادی را که حقوق و دستمزد شخصی را مبنای تکوین نظم اجتماعی میدانند، رد می نماید و اعتقاد دارد: درونی کردن قیمت های جامعه دلیل نظم اجتماعی می گردد.
ج. دورکیم
دورکیم ریشه پدیده های اجتماعی را در فضا اجتماعی میجوید و خیر در بنیان آدم ها. به همین عامل، فرض هایی از نوع هابز را، که نظم اجتماعی و بقای جامعه را بر مبنا «تفاهم نامه اجتماعی» تبیین کرده است و در چک، به ریشه های سرازیر شناختی بشر مراجعه می نماید، طرد می کند و این نظر را دارد: تفاهم نامه نمی تواند تحت عنوان پایه سازمان اجتماعی و نظم در حیث گرفته خواهد شد; چون تفاهم نامه زمانی میتواند وجود داشته باشد که قبل از آن، جامعه سازمان یافته ای وجود داشته باشد; جامعه ای که بر طبق یک سلسله اصول و قواعد اخلاقی میباشد. به لحاظ دورکیم، عنصر اساسی تداوم حیات اجتماعی، که علی رغم تغییرات در رابطه ها ما و اشخاصی که خالق آن میباشد، استمرار مییابد، «نظم اخلاقی» میباشد; مشتمل بر دسته ای از قواعد که بر ارتباط ها اجتماعی حکم فرماست.7 دورکیم برای تبیین عقیده خویش، جامعه ها را به دو نوع تقسیم می نماید که از دو نوع همبستگی برخوردارند: جامعه ای با همبستگی مکانیکی8 و جامعه ای با همبستگی ارگانیکی.9 در جامعه نوع نخستین، فی مابین اشخاص آن از حیث مهارت ها، تشابه وجود داراست و همین همانندی دلیل همبستگی و در فیض، حافظ نظم اجتماعی میباشد; به دلیل آنکه درصورتیکه جامعه برخی از ارکان (اشخاص) خویش را از دست بدهد هیچ خللی بر آن وارد نمیشود. ولی در جامعه نوع دوم، تنوع تخصّص ها وجود داراست و اشخاص از نگاه داشتن مهارت ها از یکدیگر متفاوتند. همین تنوّع دلیل تعلق متقابل و در سود، نگهداری نظم می گردد.
اعتنا به عنصر «حقوق و دستمزد» در دعوا همبستگی دورکیم عنایت داراست. دورکیم از دو نوع دستمزد کلام میگوید: حقوق و دستمزد «تنبیهی» و دستمزد «ترمیمی». حقوق و دستمزد تنبیهی در دولت ها ابتدایی کاربرد داراست که خصوصیت آن مجازات اشخاص متخلّف میباشد. البته در دولت ها توسعه یافته، به مکان مجازات اشخاص، کوشش می نمایند آنانرا اصلاح نمایند. از این رو، حقوق و دستمزد ترمیمی مکان حقوق و دستمزد تنبیهی را میگیرد. حقوق و دستمزد نشان همبستگی میباشد. دو نوع حقوق و دستمزد حاکی از دو نوع همبستگی میباشد. «همبستگی اجتماعی پدیده ای به طور کامل اخلاقی میباشد که به خودی خویش، به مشاهده ظریف با اندازه گیری، در نمی آید... مجبور می بایست ... فرمان فرنگی، که علامت آن میباشد را بجوییم و فرمان درونی را از خط مش دستور بیرونی تحقیق کنیم و آن نشانه
چیزی جز دستمزد وجود ندارد.»10
نکته کلیدی در تبیین «نظم» از لحاظ دورکیم این میباشد که جامعه، بخصوص جامعه انداموار، دارنده هنجارهایی میباشد که آنان را از روش فرایندهای مختلف جامعه پذیری به اشخاص میآموزد و اشخاص آنهارا درونی می نمایند. با برقرار شدن نظم درونی، نظم بیرونی ممکن میشود. به همین استدلال، دورکیم بر نظم اخلاقی بیشتر تأکید می نماید. از این حیث، بایستی اعلام کرد: در عقیده دورکیم نیز همچون هابز، جامعه خویش را بر اشخاص زور می نماید. اشخاص به جامعه احترام میگذارند و هنجارهای آن را درونی می نمایند. دورکیم نقش «مذهب» را در ساخت و ساز همبستگی پررنگ می نماید و زیرا تصور می کند مذهب در جامعه ریشه داراست، از این رو، اشخاص در واقع جامعه را پرستش می نمایند و به آن تحت عنوان یک مو جود مافوق احترام میگذارند. از نگاه دورکیم، خدایی نیست، «آنچه ما می پرستیم حقیقتاً یک نیروی ماورای طبیعی وجود ندارد، بلکه چیزی بزرگ خیس و هراس آورتر از نفس شخصی ماست.»11
کلاً، از حیث کارکردگرایان، مذهب با کارکردهای وحدت بخشی و یکپارچگی، جواب گو به سؤال های اصلی آدم، نیرویی برای تضمین قیمت های اصلی از سوی عموم و ایجاد قیمت های اصلی، به نظم اجتماعی یاری می نماید.
تضادگرایان
عقیده های مغایرت بر این نکته تأکید می نمایند که نظم حکم دهنده در دولت ها به طور تحمیلی به وجود آمده میباشد. دسته مسلّط چنان قدرتی داراهستند که بتوانند نظم صوری در جامعه ساخت نمایند و در حالتی که خلق و خوی و هنجارهایی هم در جامعه وجود داراست بهاین ادله میباشد که مجموعه مسلّط اینگونه منظور میباشد. دسته مسلّط دارنده ابزاری میباشد که میتواند بها های خویش را بر جامعه حکم دهنده نماید. عقیده پردازان «ستیز» در مقابل «کارکردگرایان» موضع میگیرند که چرا همواره از نظم جانور پشتیبانی می نمایند و به هر طریقی که گردیدهاست، میخواهند وضع و اوضاع جانور را توجیه نمایند. تضادگراها بر نابرابری ها انگشت می نهند. از حیث آنها، نابرابری ها نیرویی میباشد که میتواند نظم جان دار را به هم بریزد و روزی هم این عمل را خواهد کرد. در عقیده های «ناهمخوانی» و «ستیز» این نکته حایز عنایت میباشد که منابع اقتصادی، که همواره در مشت افرادی قرار گرفته میباشد، بازدارنده آن میشود که اشخاص از زمان های موازی بهره مند باشند.
برخلاف کارکردگرایان، عقیده های «ستیز» به «نظم هنجاری» دقت نمیکنند; چون اَشکال دیگر سازمان اجتماعی بازدارنده تحقق هنجارها می گردد. عقیده پردازان «ستیز» قشربندی را گزینش کننده ترین استدلال دانسته اند. به صورت خلاصه، می قدرت اظهار کرد: عقیده های «تضادومغایرت» در عیب گیری کارکردگرایی به وجود آمده میباشد. از نظر آنها، عقیده «کارکردگرایی» از توضیح کیفیت توزیع توان و قابلیت تغییرات اجتماعی تند عاجز میباشد.
نظم اجتماعی در اسلام
توماس هابز
هابز مثلا کم عده ای میباشد که به موضوع کیفیت ساخت و ساز نظم اجتماعی پرداخته میباشد. وی ساختوساز و بقای جامعه و نظم اجتماعی را مبنی بر مبنا «تفاهم نامه اجتماعی» میداند. به حیث وی، بشر مسجد بابا قدرت مشهد موجودی «خودخواه» میباشد و فقطً عشق و علاقه مند به ارضای امیال شخصی.
هرکس درپی برآوردن نیازهای خویش میباشد. از سوی دیگر، منابعی که برای ارضای همگان کافی باشد، نیست. پس اشخاص بر راز دست رسی به منابع، با هم رقابت می نمایند و بر این پایه، ارتباط ها انسانی بر پایه ی اصل «رقابت» میباشد و اجبار و فریب مؤثرترین وسایل چهت نیل به آرزوها. همگان میتوانند از این وسیله استعمال مسجد بابا غدیر مشهد نمایند. براین اساس، موجبات هیاهو در جامعه آماده میشود. ولی همینطور ارضای امیال شخصی نمی تواند با وجود غوغا در جامعه قابلیت و امکان پذیر باشد; چون دراینصورت، هیچ کس به منظور اش نمیرسد. راهحل آخری آن میباشد که آدم ها با یکدیگر هماوا شوند و یک تفاهم نامه اجتماعی را به وجود آورند. به این روی، در جامعه، یک توان شهریاری مورد نیاز میباشد کهاین توافق به شغل آمده بر رمز تفاهم نامه اجتماعی را حراست نماید.4 به صورت خلاصه، از لحاظ هابز، جامعه پدیده ای غیرطبیعی و یک حزم ساختگی میباشد که بر طبیعت بشر زور گردیده است. در یک واژه، «نظم اجتماعی» نظم بر طبق «جبر» میباشد.
البته ثابت مدعای هابز بسیار ایراد میباشد; زیرا آدم ها هیچ گاه به صورت ا مسجد غدیر فلاحی مشهد زروی میل در کنار هم گردآوری نشده اند تا قراردادی امضا نمایند. می بایست ذکر کرد: این فرایند طبیعتا صورت گرفته میباشد. با سپری شد مجال، بشر ها به عایدی خویش چشم اند که در معاش اجتماعی شرکت کردن داشته باشند و هیچ طراحی برنامه در شغل نبوده میباشد. «در جامعه های وحشی، این طور نبوده که عقلا نشسته باشند و با تفکر و مسجد غدیر بلوار معلم مشهد تفکر به نیازمندی خویش به ضابطه پی برده باشند و آنگاه برای خویش شرایطی جعل کرده باشند، بلکه آداب و رسومی که داشتند منجر می گردیده زد خورد ها و مشاجراتی در آنها پیدا خواهد شد و قهراً همگی ناگزیر می شدند که اموری را رعایت
نمایند تا بهاین وسیله، جامعه خود را از خطر انقراض نگهداری نمایند و زیرا پیدایش آن کارها ـ همانطور که گفتیم ـ مبتنی بر درنگ واندیشه نبوده، مهم مستحکم نداشته و در فیض، همواره دست خوش نقض و ابطال بوده میباشد.»5
ب. آگوست کنت
«وفاق اجتماعی» یکیاز مفاهیم مهم مدرسه «کارکردگرایی ساختاری» میباشد که در پندار های آگوست کنت می بایست آن را ریشه یابی کرد. اصولاً کنت درپی جواب به موضوع «چالش» در جامعه فرانسه بود که راهکار آن را در پوسته معنا «وفاق اجتماعی» می مشاهده کرد.
کنت درپی سنّت پرستان فرانسه بود و آنانرا بسیار می ستود. به باور سنّت پرستان، «جامعه ای که با پیوندهای اشتراک اخلاقی همبسته نشده باشد، جز گردآوری ای از اشخاص منقطع وجود ندارد. از نگاه کنت، هر کوششی در جهت مبتنی ساختن معاش اجتماعی بر قراردادهای دربین اشخاص و یا این که مرمت جامعه بر اساس حقوق و دستمزد طبیعی شخصی، یا این که از گستاخی مایه میگیرد یا این که از دیوانگی یا این که از هر دو.»6
عبارت سابق الذکر به صراحت، لحاظ افرادی را که حقوق و دستمزد شخصی را مبنای تکوین نظم اجتماعی میدانند، رد می نماید و اعتقاد دارد: درونی کردن قیمت های جامعه دلیل نظم اجتماعی می گردد.
ج. دورکیم
دورکیم ریشه پدیده های اجتماعی را در فضا اجتماعی میجوید و خیر در بنیان آدم ها. به همین عامل، فرض هایی از نوع هابز را، که نظم اجتماعی و بقای جامعه را بر مبنا «تفاهم نامه اجتماعی» تبیین کرده است و در چک، به ریشه های سرازیر شناختی بشر مراجعه می نماید، طرد می کند و این نظر را دارد: تفاهم نامه نمی تواند تحت عنوان پایه سازمان اجتماعی و نظم در حیث گرفته خواهد شد; چون تفاهم نامه زمانی میتواند وجود داشته باشد که قبل از آن، جامعه سازمان یافته ای وجود داشته باشد; جامعه ای که بر طبق یک سلسله اصول و قواعد اخلاقی میباشد. به لحاظ دورکیم، عنصر اساسی تداوم حیات اجتماعی، که علی رغم تغییرات در رابطه ها ما و اشخاصی که خالق آن میباشد، استمرار مییابد، «نظم اخلاقی» میباشد; مشتمل بر دسته ای از قواعد که بر ارتباط ها اجتماعی حکم فرماست.7 دورکیم برای تبیین عقیده خویش، جامعه ها را به دو نوع تقسیم می نماید که از دو نوع همبستگی برخوردارند: جامعه ای با همبستگی مکانیکی8 و جامعه ای با همبستگی ارگانیکی.9 در جامعه نوع نخستین، فی مابین اشخاص آن از حیث مهارت ها، تشابه وجود داراست و همین همانندی دلیل همبستگی و در فیض، حافظ نظم اجتماعی میباشد; به دلیل آنکه درصورتیکه جامعه برخی از ارکان (اشخاص) خویش را از دست بدهد هیچ خللی بر آن وارد نمیشود. ولی در جامعه نوع دوم، تنوع تخصّص ها وجود داراست و اشخاص از نگاه داشتن مهارت ها از یکدیگر متفاوتند. همین تنوّع دلیل تعلق متقابل و در سود، نگهداری نظم می گردد.
اعتنا به عنصر «حقوق و دستمزد» در دعوا همبستگی دورکیم عنایت داراست. دورکیم از دو نوع دستمزد کلام میگوید: حقوق و دستمزد «تنبیهی» و دستمزد «ترمیمی». حقوق و دستمزد تنبیهی در دولت ها ابتدایی کاربرد داراست که خصوصیت آن مجازات اشخاص متخلّف میباشد. البته در دولت ها توسعه یافته، به مکان مجازات اشخاص، کوشش می نمایند آنانرا اصلاح نمایند. از این رو، حقوق و دستمزد ترمیمی مکان حقوق و دستمزد تنبیهی را میگیرد. حقوق و دستمزد نشان همبستگی میباشد. دو نوع حقوق و دستمزد حاکی از دو نوع همبستگی میباشد. «همبستگی اجتماعی پدیده ای به طور کامل اخلاقی میباشد که به خودی خویش، به مشاهده ظریف با اندازه گیری، در نمی آید... مجبور می بایست ... فرمان فرنگی، که علامت آن میباشد را بجوییم و فرمان درونی را از خط مش دستور بیرونی تحقیق کنیم و آن نشانه
چیزی جز دستمزد وجود ندارد.»10
نکته کلیدی در تبیین «نظم» از لحاظ دورکیم این میباشد که جامعه، بخصوص جامعه انداموار، دارنده هنجارهایی میباشد که آنان را از روش فرایندهای مختلف جامعه پذیری به اشخاص میآموزد و اشخاص آنهارا درونی می نمایند. با برقرار شدن نظم درونی، نظم بیرونی ممکن میشود. به همین استدلال، دورکیم بر نظم اخلاقی بیشتر تأکید می نماید. از این حیث، بایستی اعلام کرد: در عقیده دورکیم نیز همچون هابز، جامعه خویش را بر اشخاص زور می نماید. اشخاص به جامعه احترام میگذارند و هنجارهای آن را درونی می نمایند. دورکیم نقش «مذهب» را در ساخت و ساز همبستگی پررنگ می نماید و زیرا تصور می کند مذهب در جامعه ریشه داراست، از این رو، اشخاص در واقع جامعه را پرستش می نمایند و به آن تحت عنوان یک مو جود مافوق احترام میگذارند. از نگاه دورکیم، خدایی نیست، «آنچه ما می پرستیم حقیقتاً یک نیروی ماورای طبیعی وجود ندارد، بلکه چیزی بزرگ خیس و هراس آورتر از نفس شخصی ماست.»11
کلاً، از حیث کارکردگرایان، مذهب با کارکردهای وحدت بخشی و یکپارچگی، جواب گو به سؤال های اصلی آدم، نیرویی برای تضمین قیمت های اصلی از سوی عموم و ایجاد قیمت های اصلی، به نظم اجتماعی یاری می نماید.
تضادگرایان
عقیده های مغایرت بر این نکته تأکید می نمایند که نظم حکم دهنده در دولت ها به طور تحمیلی به وجود آمده میباشد. دسته مسلّط چنان قدرتی داراهستند که بتوانند نظم صوری در جامعه ساخت نمایند و در حالتی که خلق و خوی و هنجارهایی هم در جامعه وجود داراست بهاین ادله میباشد که مجموعه مسلّط اینگونه منظور میباشد. دسته مسلّط دارنده ابزاری میباشد که میتواند بها های خویش را بر جامعه حکم دهنده نماید. عقیده پردازان «ستیز» در مقابل «کارکردگرایان» موضع میگیرند که چرا همواره از نظم جانور پشتیبانی می نمایند و به هر طریقی که گردیدهاست، میخواهند وضع و اوضاع جانور را توجیه نمایند. تضادگراها بر نابرابری ها انگشت می نهند. از حیث آنها، نابرابری ها نیرویی میباشد که میتواند نظم جان دار را به هم بریزد و روزی هم این عمل را خواهد کرد. در عقیده های «ناهمخوانی» و «ستیز» این نکته حایز عنایت میباشد که منابع اقتصادی، که همواره در مشت افرادی قرار گرفته میباشد، بازدارنده آن میشود که اشخاص از زمان های موازی بهره مند باشند.
برخلاف کارکردگرایان، عقیده های «ستیز» به «نظم هنجاری» دقت نمیکنند; چون اَشکال دیگر سازمان اجتماعی بازدارنده تحقق هنجارها می گردد. عقیده پردازان «ستیز» قشربندی را گزینش کننده ترین استدلال دانسته اند. به صورت خلاصه، می قدرت اظهار کرد: عقیده های «تضادومغایرت» در عیب گیری کارکردگرایی به وجود آمده میباشد. از نظر آنها، عقیده «کارکردگرایی» از توضیح کیفیت توزیع توان و قابلیت تغییرات اجتماعی تند عاجز میباشد.
نظم اجتماعی در اسلام

نقش مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی