طریق علمی و روش کتابت
بهگفته آقابزرگ تهرانی، آخوند خراسانی بیش تر از روضه خوان انصاری، صاحب و مالکْفصول و مالکْضوابط مسائل فلسفی را وارد اصول نموده است.[۱۱] گفتهاند وی در کفایه از هفتاد قاعده فلسفه اسلامی استعمال مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نموده است.[۱۲]
از خصوصیتهای نگارشی کفایه، به کار گیری از عبارتهای کوتاه و واژگان اندک میباشد. بهگفته کفایی خراسانی، آخوند در کفایه با عبارتهای کوتاه آٰراء اصولیان قبل را نقل کرده، آنگاه به ذکر نقاط قوت و ضعف آن ها پرداخته و بعداز آن، با بیان استدلال، طریقه خویش را ذکر آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نموده است.[۱۳]
محتوا
کفایةالاصول یک زمان بی نقص از مباحث اصول فقه را در کنار جدیدترین آراء اصولی تا بعدازظهر مؤلف و انتقاد و رسیدگی آنان را در بر گرفته میباشد.[۱۴]
این کتاب از یک پیشگفتار، هشت مقصد (قسمت) و یک خاتمه (قسمت نهایی) رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد تشکیلشده میباشد:
پیشگفتار: مشمول موضوعاتی زیرا دانش، قضیه دانش اصول فقه، کیفیت و گونه های وضع و اوضاع لغت ها و معانی، به کار گیری حقیقی و واقعی و مجازی، اشتراک و تَرادُف، واقعیت شرعیه، درست و اعم و مشتق اصولی.
مقصد اولیه: دستورها (مباحثی مانند اینکه آیا واقعیت دستور مطلق طلب میباشد یا این که طلب شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد وجوبی؟)
مقصد دوم: نواهی (مباحثی به عنوان مثال آیا جاری ساختندادن عملی که در یک عبادت یا این که عقد دینی منع شده، موجب بطلان آحاد آن عبادت یا این که معامله میگردد؟)
مقصد سوم: مفاهیم (مانند معنی شرط، مضمون وصف، مضمون نهایت، مضمون استثنا و معنا عدد در گزاره).
مقصد چهارم: عام و خاص.
مقصد پنجم: مطلق و مقید، مجمل و مبین.
مقصد ششم: امارات دارای اعتبار دینی و عقلی (مانند احکام انقطاع و ظن، اجماع، خبر واحد، قیاس).
مقصد هفتم: اصول عملیه (برائت، تخییر، احتیاط و استصحاب).
مقصد هشتم: تعارض دلیل شرعیه (تعادل و تراجیح).
خاتمه: اجتهاد و تبعیت.[۱۵]
تکثیر
همفعلا ورژن مهم کفایةالاصول بهخط آخوند خراسانی مو جود میباشد که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی کشورایران نگهداری میگردد.[۱۶] ورژنای از آن در حین حیات مولف نیز چاپ گردیده است. این ورژن را فرزند آخوند براساس ورژنای که آخوند درس دادن می کرد، تصحیح نموده است.[۱۷]
همینطور کفایةالاصول بارها هم بهشکل غیر وابسته و هم یاور با تفصیلها و کنارههایی چاپ گردیده است.[۱۸] این کتاب به فارسی، اردو، انگلیسی و ژاپنی نیز ترجمه شدهاست.[مستلزم منبع]
مؤسسه آلالبیت در سال ۱۴۰۹ق کفایه را در ۵۵۴ کاغذ تصحیح نموده است. دراین تصحیح، آیه ها، احادیث و آراء اصولیان مستندسازی شدهاست. همینطور سیدجواد شهرستانی پیشگفتارای ۳۴صفحهای بر آن نوشته و در آن، از تاریخچه دانش اصول در حیطههای علمیه، کتاب و مؤلف آن کلام گفته میباشد.[۱۹]
تفصیل، کناره و تعلیقه
بهگفته آقا تعالی تهرانی کتابشناس شیعه در قرن چهاردهم، کفایه متن درسی حوزه علمیه نجف بوده و ازاینرو تفصیلها و کنارههای متعددی بر آن درج شده میباشد. برخی از آنان به چاپ نرسیده و شناسایی بعضا از آن ها هم ممکن وجود ندارد.[۲۰] در کتاب المصلح المجاهد که درباره آخوند خراسانی مندرج، از ۶۰ لبه بر کفایه حافظه شدهاست.[۲۱] همینطور ناصر باقری هندی در نوشتهی علمی «کتابشناسی کتاب ها درسی حوزه- کفایة الاصول» حدود ۲۰۰ گستردن، لبه و تعلیقه بر کفایه را معرفی نموده است.[۲۲] برخی از آنها عبارتاند از:
تعلیقة القوچانی علی کفایة الاصول، تاثیر علی قوچانی، طلبه آخوند خراسانی
الحاشیه علی الکفایة، تاثیر ابوالحسن مشکینی اردبیلی (درگذشته ۱۳۵۸ق)، از شاگردان آخوند خراسانی و علی قوچانی
تفصیل کفایةالاصول، تاثیر علی محمدی خراسانی، به گویش فارسی در پنج جلد
حاشیةالکفایة، تاثیر علامه طباطبایی
عنایة الاصول فی گستردن کفایة الاصول، اثرسید مرتضی فیروزآبادی (درگذشته ۱۴۰۹ق)، از شاگردان میرزا ابوالحسن مشکینی
افزون بر این، آقابزرگ تهرانی سیدابراهیم حسینی نجفی (متولد ۱۳۰۸ق)، محمدابراهیم کلباسی (متولد ۱۳۲۲ق)، میرزا احمد فرزند آخوند خراسانی و سیداحمد بن سید علیاصغر شهرستانی را در شمار افرادی مذکور که بر کفایه لبه نوشتهاند.[۲۳]
کفایه منظوم
بهنوشته کتاب آرامشالطَّف، روحانی علی الجُشّی از عالمان قَطیف، کفایه را به شعر درآورده میباشد.[۲۴]
طریق علمی و روش کتابت
بهگفته آقابزرگ تهرانی، آخوند خراسانی بیش تر از روضه خوان انصاری، صاحب و مالکْفصول و مالکْضوابط مسائل فلسفی را وارد اصول نموده است.[۱۱] گفتهاند وی در کفایه از هفتاد قاعده فلسفه اسلامی استعمال مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نموده است.[۱۲]
از خصوصیتهای نگارشی کفایه، به کار گیری از عبارتهای کوتاه و واژگان اندک میباشد. بهگفته کفایی خراسانی، آخوند در کفایه با عبارتهای کوتاه آٰراء اصولیان قبل را نقل کرده، آنگاه به ذکر نقاط قوت و ضعف آن ها پرداخته و بعداز آن، با بیان استدلال، طریقه خویش را ذکر آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نموده است.[۱۳]
محتوا
کفایةالاصول یک زمان بی نقص از مباحث اصول فقه را در کنار جدیدترین آراء اصولی تا بعدازظهر مؤلف و انتقاد و رسیدگی آنان را در بر گرفته میباشد.[۱۴]
این کتاب از یک پیشگفتار، هشت مقصد (قسمت) و یک خاتمه (قسمت نهایی) رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد تشکیلشده میباشد:
پیشگفتار: مشمول موضوعاتی زیرا دانش، قضیه دانش اصول فقه، کیفیت و گونه های وضع و اوضاع لغت ها و معانی، به کار گیری حقیقی و واقعی و مجازی، اشتراک و تَرادُف، واقعیت شرعیه، درست و اعم و مشتق اصولی.
مقصد اولیه: دستورها (مباحثی مانند اینکه آیا واقعیت دستور مطلق طلب میباشد یا این که طلب شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد وجوبی؟)
مقصد دوم: نواهی (مباحثی به عنوان مثال آیا جاری ساختندادن عملی که در یک عبادت یا این که عقد دینی منع شده، موجب بطلان آحاد آن عبادت یا این که معامله میگردد؟)
مقصد سوم: مفاهیم (مانند معنی شرط، مضمون وصف، مضمون نهایت، مضمون استثنا و معنا عدد در گزاره).
مقصد چهارم: عام و خاص.
مقصد پنجم: مطلق و مقید، مجمل و مبین.
مقصد ششم: امارات دارای اعتبار دینی و عقلی (مانند احکام انقطاع و ظن، اجماع، خبر واحد، قیاس).
مقصد هفتم: اصول عملیه (برائت، تخییر، احتیاط و استصحاب).
مقصد هشتم: تعارض دلیل شرعیه (تعادل و تراجیح).
خاتمه: اجتهاد و تبعیت.[۱۵]
تکثیر
همفعلا ورژن مهم کفایةالاصول بهخط آخوند خراسانی مو جود میباشد که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی کشورایران نگهداری میگردد.[۱۶] ورژنای از آن در حین حیات مولف نیز چاپ گردیده است. این ورژن را فرزند آخوند براساس ورژنای که آخوند درس دادن می کرد، تصحیح نموده است.[۱۷]
همینطور کفایةالاصول بارها هم بهشکل غیر وابسته و هم یاور با تفصیلها و کنارههایی چاپ گردیده است.[۱۸] این کتاب به فارسی، اردو، انگلیسی و ژاپنی نیز ترجمه شدهاست.[مستلزم منبع]
مؤسسه آلالبیت در سال ۱۴۰۹ق کفایه را در ۵۵۴ کاغذ تصحیح نموده است. دراین تصحیح، آیه ها، احادیث و آراء اصولیان مستندسازی شدهاست. همینطور سیدجواد شهرستانی پیشگفتارای ۳۴صفحهای بر آن نوشته و در آن، از تاریخچه دانش اصول در حیطههای علمیه، کتاب و مؤلف آن کلام گفته میباشد.[۱۹]
تفصیل، کناره و تعلیقه
بهگفته آقا تعالی تهرانی کتابشناس شیعه در قرن چهاردهم، کفایه متن درسی حوزه علمیه نجف بوده و ازاینرو تفصیلها و کنارههای متعددی بر آن درج شده میباشد. برخی از آنان به چاپ نرسیده و شناسایی بعضا از آن ها هم ممکن وجود ندارد.[۲۰] در کتاب المصلح المجاهد که درباره آخوند خراسانی مندرج، از ۶۰ لبه بر کفایه حافظه شدهاست.[۲۱] همینطور ناصر باقری هندی در نوشتهی علمی «کتابشناسی کتاب ها درسی حوزه- کفایة الاصول» حدود ۲۰۰ گستردن، لبه و تعلیقه بر کفایه را معرفی نموده است.[۲۲] برخی از آنها عبارتاند از:
تعلیقة القوچانی علی کفایة الاصول، تاثیر علی قوچانی، طلبه آخوند خراسانی
الحاشیه علی الکفایة، تاثیر ابوالحسن مشکینی اردبیلی (درگذشته ۱۳۵۸ق)، از شاگردان آخوند خراسانی و علی قوچانی
تفصیل کفایةالاصول، تاثیر علی محمدی خراسانی، به گویش فارسی در پنج جلد
حاشیةالکفایة، تاثیر علامه طباطبایی
عنایة الاصول فی گستردن کفایة الاصول، اثرسید مرتضی فیروزآبادی (درگذشته ۱۴۰۹ق)، از شاگردان میرزا ابوالحسن مشکینی
افزون بر این، آقابزرگ تهرانی سیدابراهیم حسینی نجفی (متولد ۱۳۰۸ق)، محمدابراهیم کلباسی (متولد ۱۳۲۲ق)، میرزا احمد فرزند آخوند خراسانی و سیداحمد بن سید علیاصغر شهرستانی را در شمار افرادی مذکور که بر کفایه لبه نوشتهاند.[۲۳]
کفایه منظوم
بهنوشته کتاب آرامشالطَّف، روحانی علی الجُشّی از عالمان قَطیف، کفایه را به شعر درآورده میباشد.[۲۴]
نقش مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی