برج گنبد قابوس چه گونه است؟
را میتوان همچون لاجیم، رِسکِت و رادکان، گونهای بی آلایش و بی آلایش در جرگهٔ برجهای آرامگاهی استوانهای، که در قرن چهارم هجری در امتداد کرانههای دریای مازندران ساخته شدند، دانست.[۶] به دلیل انزوای فرهنگی و جغرافیایی باوندیان، آثار بهجای باقی مانده از آنان بهطور سنتی وارد تاریخ معماری اسلامی نشدهاست و این در حالی می باشد که بناهای این بعد از ظهر، کلید شعور منشأ گونۀ برجهای مقبرهای در معماری اسلامی میباشند؛ زیرا این بناها در بعد از ظهر گذار از معماری پیش از اسلام به معماری سلجوقی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشند.
[۷] بناهای این مجموعه قالب مشابهی داراهستند: بلندترین آن ها (گنبد قابوس) ۵۱ متر ارتفاع داراست. بهطور کلی دایرهای شکل میباشند. یک اتاق تک و کمنور داخل آنهاست و نمای بیرونی میتواند استوانهای، چندوجهی یا ستوندار باشد. بسیاری از آنان سقفهای دو پوسته، گنبدهای مخروطی یا گنبد دو پوسته دارا هستند. در نمای بیرونی آجر نقش تزئین دارد و نمای درونی که بدوننور میباشد، فاقد تزئین آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می باشد.
بر این حرمها کتیبههایی نوشته میشد که نماد میدهد بیشتر به دو قوم باوندیان و زیاریان تعلق داراهستند. کتیبهها دارای متن ها عربی و گاه پهلوی میباشند و تاریخ هم به گاهشماری هجری قمری و هم گاهشماری سنتی جمهوری اسلامی ایران ذکر رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شدهمی باشد.
همچنین بخش اعظمی از این نوع بناها دارای آیهها قرآن می باشند که مناسب با کاربرد آرامگاهی آنهاست و می تواند گذرا بودن زندگی را یاداوری کند. اگرچه شکی نیست که این برجها کارکرد آرامگاهی داشتهاند، اما در هیچیک از آن ها بقایای جسد کشف نشدههست. بقاعهای مجالٔ سلجوقیان که متأخرتر هستند، معمولاً دخمههایی دارا هستند که اجساد مومیایی شده در آنجا کشف میشود ولی برجهای طبرستانی فاقد چنین دخمههایی میباشند. گنبد قابوس را معمولاً کهنالگوی برجهای آرامگاهی میدانند و بحثبرانگیزترین نمونه فی مابین آرامگاههای شمال کشورایران شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد است.[۸]
برج قابوس از فقط شواهد باقیمانده از شهر باستانی گرگان (یا جرجان) میباشد که زمانی از مراکز هنر و علم در حوزه بود و طی حمله مغول به کشور ایران در سدههای ۱۴ و ۱۵ میلادی، تخریب شد.[۹] بقایای شهر قدیمی گرگان در فاصلهٔ حدوداً سه کیلومتری بنای برج قابوس واقع میباشد.[۱۰] شهر گنبد کاووس امروزی بعدها در پیرامون برج تشکیلشدهمیباشد و نام خود را از این بنا گرفت.[۱۱][۱۲]
برج از ذیل به بالا، بهتدریج باریک میگردد[۲۹] و همچون تمایل استوانهای با برآمدگیهایی پَرهشکل در نمای بیرونی میباشد. دیوار آن سه متر ضخامت دارد و در نمای بیرونی، ۱۰ پَره به طور قائمالزاویه روی محیط خارجی استوانه قرار گرفتهاند.[۳۰] بهگونهای که پلان هندسی به طور ستارهای دَهپر است که از پای بنا تا گنبد مخروطی ادامه دارد.[۳۱] اتینگهاوزن، مورخ آلمانی، اینها را «دَه جرز توکار و بامی مخروطی» تعریف و تمجید کردهمی باشد.[۳۲] اولگ گرابر میگوید پرههای مثلثی که به استوانه افزوده شدهاند، در واقع آن را همانند ستاره کردهاند که ترکیبی انتزاعی از خطوط و نواحی یکدست نور و روشنایی و سایه دارد. او معتقدست تعادل تقریباً کاملی در بین هدف (که نشان دادن شکوه امیر فراتر از مرگ اوست)، فُرم (که برجی استوانهای میباشد که به ستاره بدل شده) و مَتِریال (که آجر هست) حاصل گردیدهاست. گرابر همچنین ارتباط فرم این بنا با مفاهیم کیهانی یا معماری پیش از اسلام را محتمل ولی اثباتنشدنی میداند.[۳۳]
طاق درگاه. اساس تا مقداری بالاتر از پله ادامه دارد و آنگاه به ساقه میپیوندد.
سراپای برج با آجرهای کیفیت خوب و متراکم مربعیشکل به اضلاع ۱۸٫۹ تا ۲۰٫۸ و با ضخامت کمابیش ۴٫۷ سانتیمتر ساخته شدهمی باشد. ابعاد گوناگون آجرها حین رگچین اصلاح شد. معدل بندها در بدنه ۲ سانتیمتر و در محور ۲٫۸ سانتیمتر هست. ملات آیتم استفاده از ساروج و ترکیب آهک، ماسه و خاکستر تون حمام می باشد.[۳۴]بقاع تماماً از آجر پختهٔ مرغوب ساخته شدهمی باشد که رنگ زرد کمرنگ آن بر اثر نوروروشنایی خورشید، طلایی گردیدهاست. کیفیت فنی ساختوساز به گونهای بود که با وجود گذشت مجال بسیار، اثرات آب و هوا و حتی گلولهباران آن توسط نیروهای نظامی روسیه، همچنان نسبتاًً سلامت باقی ماندهاست.[۳۵]
برج گنبد قابوس چه گونه است؟
را میتوان همچون لاجیم، رِسکِت و رادکان، گونهای بی آلایش و بی آلایش در جرگهٔ برجهای آرامگاهی استوانهای، که در قرن چهارم هجری در امتداد کرانههای دریای مازندران ساخته شدند، دانست.[۶] به دلیل انزوای فرهنگی و جغرافیایی باوندیان، آثار بهجای باقی مانده از آنان بهطور سنتی وارد تاریخ معماری اسلامی نشدهاست و این در حالی می باشد که بناهای این بعد از ظهر، کلید شعور منشأ گونۀ برجهای مقبرهای در معماری اسلامی میباشند؛ زیرا این بناها در بعد از ظهر گذار از معماری پیش از اسلام به معماری سلجوقی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشند.
[۷] بناهای این مجموعه قالب مشابهی داراهستند: بلندترین آن ها (گنبد قابوس) ۵۱ متر ارتفاع داراست. بهطور کلی دایرهای شکل میباشند. یک اتاق تک و کمنور داخل آنهاست و نمای بیرونی میتواند استوانهای، چندوجهی یا ستوندار باشد. بسیاری از آنان سقفهای دو پوسته، گنبدهای مخروطی یا گنبد دو پوسته دارا هستند. در نمای بیرونی آجر نقش تزئین دارد و نمای درونی که بدوننور میباشد، فاقد تزئین آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می باشد.
بر این حرمها کتیبههایی نوشته میشد که نماد میدهد بیشتر به دو قوم باوندیان و زیاریان تعلق داراهستند. کتیبهها دارای متن ها عربی و گاه پهلوی میباشند و تاریخ هم به گاهشماری هجری قمری و هم گاهشماری سنتی جمهوری اسلامی ایران ذکر رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شدهمی باشد.
همچنین بخش اعظمی از این نوع بناها دارای آیهها قرآن می باشند که مناسب با کاربرد آرامگاهی آنهاست و می تواند گذرا بودن زندگی را یاداوری کند. اگرچه شکی نیست که این برجها کارکرد آرامگاهی داشتهاند، اما در هیچیک از آن ها بقایای جسد کشف نشدههست. بقاعهای مجالٔ سلجوقیان که متأخرتر هستند، معمولاً دخمههایی دارا هستند که اجساد مومیایی شده در آنجا کشف میشود ولی برجهای طبرستانی فاقد چنین دخمههایی میباشند. گنبد قابوس را معمولاً کهنالگوی برجهای آرامگاهی میدانند و بحثبرانگیزترین نمونه فی مابین آرامگاههای شمال کشورایران شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد است.[۸]
برج قابوس از فقط شواهد باقیمانده از شهر باستانی گرگان (یا جرجان) میباشد که زمانی از مراکز هنر و علم در حوزه بود و طی حمله مغول به کشور ایران در سدههای ۱۴ و ۱۵ میلادی، تخریب شد.[۹] بقایای شهر قدیمی گرگان در فاصلهٔ حدوداً سه کیلومتری بنای برج قابوس واقع میباشد.[۱۰] شهر گنبد کاووس امروزی بعدها در پیرامون برج تشکیلشدهمیباشد و نام خود را از این بنا گرفت.[۱۱][۱۲]
برج از ذیل به بالا، بهتدریج باریک میگردد[۲۹] و همچون تمایل استوانهای با برآمدگیهایی پَرهشکل در نمای بیرونی میباشد. دیوار آن سه متر ضخامت دارد و در نمای بیرونی، ۱۰ پَره به طور قائمالزاویه روی محیط خارجی استوانه قرار گرفتهاند.[۳۰] بهگونهای که پلان هندسی به طور ستارهای دَهپر است که از پای بنا تا گنبد مخروطی ادامه دارد.[۳۱] اتینگهاوزن، مورخ آلمانی، اینها را «دَه جرز توکار و بامی مخروطی» تعریف و تمجید کردهمی باشد.[۳۲] اولگ گرابر میگوید پرههای مثلثی که به استوانه افزوده شدهاند، در واقع آن را همانند ستاره کردهاند که ترکیبی انتزاعی از خطوط و نواحی یکدست نور و روشنایی و سایه دارد. او معتقدست تعادل تقریباً کاملی در بین هدف (که نشان دادن شکوه امیر فراتر از مرگ اوست)، فُرم (که برجی استوانهای میباشد که به ستاره بدل شده) و مَتِریال (که آجر هست) حاصل گردیدهاست. گرابر همچنین ارتباط فرم این بنا با مفاهیم کیهانی یا معماری پیش از اسلام را محتمل ولی اثباتنشدنی میداند.[۳۳]
طاق درگاه. اساس تا مقداری بالاتر از پله ادامه دارد و آنگاه به ساقه میپیوندد.
سراپای برج با آجرهای کیفیت خوب و متراکم مربعیشکل به اضلاع ۱۸٫۹ تا ۲۰٫۸ و با ضخامت کمابیش ۴٫۷ سانتیمتر ساخته شدهمی باشد. ابعاد گوناگون آجرها حین رگچین اصلاح شد. معدل بندها در بدنه ۲ سانتیمتر و در محور ۲٫۸ سانتیمتر هست. ملات آیتم استفاده از ساروج و ترکیب آهک، ماسه و خاکستر تون حمام می باشد.[۳۴]بقاع تماماً از آجر پختهٔ مرغوب ساخته شدهمی باشد که رنگ زرد کمرنگ آن بر اثر نوروروشنایی خورشید، طلایی گردیدهاست. کیفیت فنی ساختوساز به گونهای بود که با وجود گذشت مجال بسیار، اثرات آب و هوا و حتی گلولهباران آن توسط نیروهای نظامی روسیه، همچنان نسبتاًً سلامت باقی ماندهاست.[۳۵]
راهنمای کامل آشنایی با مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد، خدمات و نقش آن در توسعه فرهنگی محله